Đầu tư ra nước ngoài theo Luật Đầu tư 2025: từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

1. Đầu tư ra nước ngoài không còn bắt buộc cấp phép đối với mọi dự án

Trong nhiều năm, mọi dự án đầu tư ra nước ngoài của nhà đầu tư Việt Nam đều phải có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài, không phân biệt quy mô. Dự án có quy mô lớn còn phải thực hiện thêm một thủ tục riêng là chấp thuận chủ trương đầu tư của Thủ tướng Chính phủ hoặc Quốc hội. Cơ chế này dẫn đến tình trạng một khoản góp vốn vài trăm triệu đồng vào công ty ở nước ngoài cũng phải trải qua đầy đủ quy trình cấp phép như một dự án có vốn hàng nghìn tỷ đồng.

Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 và Nghị định 103/2026/NĐ-CP đã thay đổi cách tiếp cận này. Bài viết phân tích ba nội dung mà nhà đầu tư cần lưu ý: điều kiện đầu tư, ranh giới giữa dự án phải xin phép và dự án được miễn, và những nghĩa vụ vẫn được duy trì ngay cả khi dự án được miễn giấy chứng nhận.

2. Khung pháp lý mới thay thế toàn bộ các văn bản trước đây

Luật Đầu tư 2020 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn về đầu tư ra nước ngoài trước đây đã hết hiệu lực. Do Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã được sáp nhập vào Bộ Tài chính, thẩm quyền cấp phép và hệ thống biểu mẫu cũng được chuyển giao tương ứng.

3. Nhà đầu tư phải đáp ứng điều kiện chung và điều kiện theo ngành

3.1. Bốn điều kiện chung, trong đó có xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế

Nhà đầu tư phải đáp ứng bốn điều kiện sau:

1. Hoạt động đầu tư phù hợp với các nguyên tắc đầu tư ra nước ngoài theo Luật Đầu tư 2025;
2. Ngành, nghề đầu tư không thuộc diện cấm đầu tư ra nước ngoài, và nhà đầu tư đáp ứng điều kiện đối với ngành, nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện;
3. Nhà đầu tư có quyết định đầu tư ra nước ngoài;
4. Nhà đầu tư có văn bản của cơ quan thuế xác nhận việc hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế, cấp không quá 03 tháng trước ngày nộp hồ sơ.

Điều kiện thứ tư thay thế cho yêu cầu nộp báo cáo tài chính đã kiểm toán theo quy định cũ. Trên thực tiễn, đây là thay đổi có lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn không thuộc diện kiểm toán bắt buộc, nhưng đồng thời đòi hỏi nhà đầu tư không còn nợ thuế tại thời điểm nộp hồ sơ.

3.2. Tổ chức có vốn nước ngoài chi phối phải đáp ứng thêm ba điều kiện

Tổ chức kinh tế có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ phải đáp ứng thêm ba điều kiện: chỉ sử dụng nguồn vốn chủ sở hữu, không sử dụng vốn huy động trong nước; hoạt động có lãi 02 năm liên tiếp liền trước năm đăng ký; và khi tăng vốn thì phải được cấp giấy chứng nhận trước, sau đó mới tăng vốn trong nước rồi chuyển vốn ra nước ngoài.

Quy định này nhằm hạn chế việc dòng vốn huy động tại Việt Nam được chuyển ra nước ngoài thông qua trung gian là doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Doanh nghiệp FDI có kế hoạch đầu tư sang nước thứ ba cần tính đến trình tự bắt buộc nêu trên khi xây dựng tiến độ triển khai.

3.3. Một số ngành bị cấm hoặc phải đáp ứng điều kiện riêng

Nhà đầu tư không được đầu tư ra nước ngoài trong các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh tại Việt Nam; ngành, nghề có công nghệ, sản phẩm thuộc danh mục cấm xuất khẩu; ngành, nghề bị cấm theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; và ngành, nghề bị pháp luật nước tiếp nhận đầu tư cấm.

Năm ngành sau là ngành, nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện:

Danh mục 05 ngành, nghề này giữ vai trò là tiêu chí sàng lọc đầu tiên. Dự án thuộc một trong năm ngành, nghề nêu trên đều phải thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận, không phụ thuộc vào quy mô vốn đầu tư, kể cả khi vốn đầu tư thấp hơn ngưỡng miễn trừ được phân tích tại mục 4.

4. Dự án nhỏ được miễn giấy chứng nhận nhưng không được miễn mọi thủ tục

4.1. Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài đã được bãi bỏ

Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài của Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ theo Luật Đầu tư 2020 không còn được duy trì. Nhà đầu tư nộp trực tiếp hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận mà không phải thực hiện bước xin chủ trương riêng.

Thay vào đó, pháp luật áp dụng cơ chế phân ngưỡng ngay trong thủ tục cấp giấy chứng nhận. Đối với dự án có quy mô rất lớn, Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước khi cấp, nhưng đây là một bước nội bộ của quy trình cấp phép, không phải một thủ tục hành chính độc lập mà nhà đầu tư phải thực hiện.

4.2. Bốn nhóm dự án được miễn giấy chứng nhận

Bốn nhóm trường hợp sau không phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài:

4.3. Ngưỡng 7 tỷ đồng là ngưỡng miễn thủ tục, không phải mức vốn tối thiểu

Ngưỡng 7 tỷ đồng là ngưỡng miễn thủ tục hành chính, được tính trên tổng vốn đầu tư ra nước ngoài của dự án theo mọi hình thức đầu tư. Đây không phải mức vốn tối thiểu để thành lập công ty ở nước ngoài, cũng không phải ngưỡng áp dụng riêng cho hình thức thành lập tổ chức kinh tế.

Ngưỡng này đồng thời là mốc phân cấp thẩm quyền đăng ký giao dịch ngoại hối giữa Ngân hàng Nhà nước Trung ương và chi nhánh khu vực, được phân tích tại mục 5.

4.4. Miễn giấy chứng nhận không đồng nghĩa với miễn thủ tục

Đây là nội dung dễ dẫn đến vi phạm nhất trên thực tế. Nhà đầu tư thuộc trường hợp được miễn giấy chứng nhận vẫn phải thực hiện hai nghĩa vụ:

1. Kê khai thông tin dự án trên Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư;
2. Đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước trước khi chuyển vốn.

Về bản chất, cơ quan quản lý không từ bỏ việc kiểm soát mà chuyển điểm kiểm soát từ khâu cấp phép sang khâu chuyển vốn. Ngân hàng và cơ chế quản lý ngoại hối đảm nhận vai trò kiểm soát thay cho thủ tục hành chính tiền kiểm.

5. Các thủ tục và thời hạn nhà đầu tư cần tuân thủ

5.1. Giấy chứng nhận được cấp trong 15 ngày làm việc

Cơ quan cấp. Thẩm quyền cấp giấy chứng nhận thuộc Bộ Tài chính, cụ thể là Cục Đầu tư nước ngoài.

Hồ sơ đối với dự án thông thường gồm khoảng tám tài liệu: văn bản đăng ký đầu tư ra nước ngoài; tài liệu về tư cách pháp lý của nhà đầu tư; văn bản xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế; quyết định đầu tư ra nước ngoài; đề xuất dự án; tài liệu xác định địa điểm thực hiện dự án; giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc văn bản chấp thuận của nước tiếp nhận nếu có; và văn bản chấp thuận của cơ quan chuyên ngành đối với ngành, nghề có điều kiện.

Nhà đầu tư là cá nhân Việt Nam hiện chỉ cần cung cấp số định danh cá nhân thay cho bản sao giấy tờ nhân thân.

Thời hạn giải quyết. Cơ quan cấp giấy chứng nhận giải quyết hồ sơ trong 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; trường hợp cần làm rõ nội dung hồ sơ, cơ quan cấp thông báo cho nhà đầu tư trong 05 ngày làm việc. Thủ tục điều chỉnh giấy chứng nhận cũng được giải quyết trong 15 ngày làm việc.

Điều chỉnh giấy chứng nhận. Phạm vi các trường hợp phải điều chỉnh đã được thu hẹp so với quy định cũ, tập trung vào thay đổi nhà đầu tư, hình thức đầu tư, tăng vốn, địa điểm, mục tiêu hoạt động và việc sử dụng lợi nhuận để tái đầu tư. Thủ tục được thực hiện trực tuyến trên Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư.

5.2. Mọi dự án đều phải đăng ký giao dịch ngoại hối

Mọi nhà đầu tư có hoạt động đầu tư ra nước ngoài đều phải đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước trước khi chuyển vốn, kể cả nhà đầu tư được miễn giấy chứng nhận.

Hồ sơ được phân biệt theo hai trường hợp. Dự án đã có giấy chứng nhận nộp bản sao giấy chứng nhận kèm văn bản xác nhận mở tài khoản vốn và tài liệu chứng minh quyền đầu tư tại nước tiếp nhận. Dự án được miễn giấy chứng nhận phải nộp thêm văn bản xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế và tài liệu chứng minh đáp ứng điều kiện được miễn.

Thời hạn giải quyết đối với dự án đã có giấy chứng nhận là 07 ngày làm việc. Đối với dự án được miễn giấy chứng nhận, thời hạn dài hơn và khác nhau theo cấp tiếp nhận, vì vậy nhà đầu tư nên xác nhận trực tiếp với đơn vị tiếp nhận khi xây dựng tiến độ dự án.

5.3. Mỗi dự án sử dụng một tài khoản vốn riêng

Nguyên tắc áp dụng là mỗi dự án sử dụng một tài khoản vốn, được mở tại một tổ chức tín dụng được phép tại Việt Nam. Trường hợp nhiều nhà đầu tư cùng tham gia một dự án thì mỗi nhà đầu tư mở tài khoản riêng tại cùng một ngân hàng.

Tài khoản có thể bằng ngoại tệ hoặc đồng Việt Nam. Trường hợp góp vốn bằng nhiều loại tiền thì nhà đầu tư mở tài khoản riêng cho từng loại tại cùng một ngân hàng. Toàn bộ giao dịch chuyển tiền liên quan đến dự án phải được thực hiện qua tài khoản này, gồm chuyển vốn ra nước ngoài, thu hồi vốn, chuyển lợi nhuận và tiền thanh lý về Việt Nam.

Nhà đầu tư đang có tài khoản mở theo Thông tư 12/2016/TT-NHNN cần đóng tài khoản cũ, có xác nhận của ngân hàng, trước khi mở tài khoản theo quy định mới.

6. Việc chuyển vốn và lợi nhuận phải tuân thủ điều kiện và thời hạn

6.1. Vốn chỉ được chuyển khi đáp ứng đồng thời ba điều kiện

Nhà đầu tư được chuyển vốn ra nước ngoài khi đáp ứng đồng thời ba điều kiện: đã được cấp giấy chứng nhận đối với dự án thuộc diện phải cấp; hoạt động đầu tư đã được cơ quan có thẩm quyền của nước tiếp nhận chấp thuận hoặc cấp phép; và có tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài. Ngoài ra, nhà đầu tư phải hoàn tất việc đăng ký giao dịch ngoại hối.

6.2. Một phần vốn được chuyển trước khi có giấy chứng nhận

Nhà đầu tư được chuyển tiền, hàng hóa, máy móc, thiết bị ra nước ngoài trước khi được cấp giấy chứng nhận để phục vụ hoạt động hình thành dự án như nghiên cứu thị trường, khảo sát, thuê tư vấn, thành lập văn phòng. Hạn mức chuyển trước không vượt quá 5% tổng vốn đầu tư ra nước ngoài và không vượt quá 300.000 USD. Khoản này được tính vào tổng vốn đầu tư của dự án.

6.3. Lợi nhuận phải được chuyển về Việt Nam trong 12 tháng

Nhà đầu tư phải chuyển toàn bộ lợi nhuận và các khoản thu nhập khác từ hoạt động đầu tư ở nước ngoài về Việt Nam trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày được chia lợi nhuận.

Trường hợp không chuyển được đúng hạn, nhà đầu tư thông báo bằng văn bản cho Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước. Thời hạn được gia hạn tối đa 12 tháng.

Nhà đầu tư được giữ lại lợi nhuận ở nước ngoài để tái đầu tư trong ba trường hợp: chưa góp đủ vốn theo đăng ký; tăng vốn đầu tư ra nước ngoài; hoặc thực hiện dự án đầu tư mới ở nước ngoài. Đây là ngoại lệ có điều kiện chứ không phải quyền tự quyết của nhà đầu tư, vì vậy nhà đầu tư cần lập hồ sơ chứng minh mục đích sử dụng.

7. Tần suất báo cáo giảm xuống 6 tháng và hằng năm

Sau khi được cấp giấy chứng nhận, nhà đầu tư phải đăng ký với cơ quan cấp để được cấp tài khoản truy cập Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư.

Tần suất báo cáo đã giảm từ hằng quý xuống còn 6 tháng và hằng năm. Nhà đầu tư còn phải thông báo việc chuyển lợi nhuận về nước và nộp các báo cáo tài chính, báo cáo cho vay, báo cáo đầu tư sang nước thứ ba theo quy định.

Một điểm cần lưu ý về giá trị pháp lý là nếu dữ liệu trên Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư khác với báo cáo bằng văn bản thì thông tin trên Hệ thống được coi là chính thức. Doanh nghiệp cần kiểm soát chất lượng dữ liệu nhập trên Hệ thống với mức độ cẩn trọng tương đương văn bản có đóng dấu.

8. Dự án chậm tiến độ quá 24 tháng có thể bị chấm dứt

Một trong các trường hợp chấm dứt hoạt động dự án đáng chú ý là khi đã quá 24 tháng kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận mà nhà đầu tư không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện dự án theo tiến độ đăng ký và không làm thủ tục điều chỉnh tiến độ. Thời hạn này đã được kéo dài từ 12 tháng theo quy định cũ.

Sau khi thanh lý dự án theo pháp luật nước tiếp nhận, nhà đầu tư phải chuyển toàn bộ khoản thu từ thanh lý về Việt Nam trong vòng 12 tháng kể từ ngày kết thúc thanh lý. Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hoàn tất, nhà đầu tư nộp hồ sơ đề nghị chấm dứt hiệu lực giấy chứng nhận, hoặc thông báo bằng văn bản cho Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước đối với dự án không có giấy chứng nhận.

9. Vi phạm được xử phạt theo Nghị định 122/2021/NĐ-CP

Vi phạm trong lĩnh vực đầu tư ra nước ngoài được xử lý theo Nghị định 122/2021/NĐ-CP.

Cá nhân vi phạm cùng hành vi chịu mức phạt bằng một nửa mức phạt đối với tổ chức. Biện pháp khắc phục hậu quả gồm buộc thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận, buộc chấm dứt hoạt động trong ngành nghề bị cấm và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Thời hiệu xử phạt là 01 năm kể từ ngày vi phạm.

10. Khung xử phạt hiện hành chưa tương thích hoàn toàn với thủ tục mới

Nghị định 122/2021/NĐ-CP được ban hành trong khung Luật Đầu tư 2020, khi mọi dự án đầu tư ra nước ngoài đều bắt buộc có giấy chứng nhận. Sau khi Nghị định 103/2026/NĐ-CP có hiệu lực, một số dự án hợp pháp không cần giấy chứng nhận. Vì vậy, mô tả hành vi vi phạm trong Nghị định 122/2021/NĐ-CP chưa hoàn toàn tương thích với cấu trúc thủ tục mới.

Đối với nhà đầu tư, hệ quả thực tiễn là cần chứng minh rõ cơ sở miễn trừ ngay từ đầu và lưu hồ sơ đầy đủ, thay vì dựa vào lập luận rằng dự án không thuộc diện phải cấp phép khi bị kiểm tra. Việc kê khai trên Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư và hồ sơ đăng ký ngoại hối chính là bằng chứng cho cơ sở miễn trừ đó.

Nhà đầu tư cũng cần theo dõi các văn bản hướng dẫn tiếp theo, do một số nội dung như ngưỡng vốn phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ và thời hạn giải quyết đăng ký ngoại hối đối với dự án được miễn giấy chứng nhận nên được xác nhận theo văn bản gốc trước khi áp dụng cho từng giao dịch cụ thể.

11. Những việc nhà đầu tư nên làm

1. Xác định sớm dự án thuộc diện nào. Hai câu hỏi có tính quyết định là vốn đầu tư có dưới 7 tỷ đồng hay không và dự án có thuộc 05 ngành có điều kiện hay không. Nhà đầu tư nên trả lời hai câu hỏi này trước khi xây dựng tiến độ triển khai.
2. Chuẩn bị văn bản xác nhận nghĩa vụ thuế sớm. Văn bản này chỉ có giá trị trong 03 tháng, vì vậy nhà đầu tư cần chọn thời điểm đề nghị cấp phù hợp để văn bản không hết giá trị khi hồ sơ đang được xử lý.
3. Không chuyển tiền trước khi hoàn tất đăng ký ngoại hối. Đây là vi phạm phổ biến ở các dự án được miễn giấy chứng nhận, xuất phát từ cách hiểu rằng việc miễn giấy chứng nhận đồng nghĩa với miễn toàn bộ thủ tục.
4. Tận dụng hạn mức chuyển vốn trước cấp phép ở mức 5% tổng vốn và tối đa 300.000 USD cho giai đoạn khảo sát, đồng thời ghi nhận đầy đủ khoản chuyển này để tính vào tổng vốn đầu tư.
5. Thiết lập lịch tuân thủ. Ba mốc cần theo dõi thường xuyên gồm báo cáo 6 tháng trước ngày 20, báo cáo năm trước ngày 15/02, và thời hạn 12 tháng chuyển lợi nhuận kể từ ngày được chia.
6. Đối với doanh nghiệp có vốn nước ngoài chi phối: rà soát nguồn vốn và kết quả kinh doanh của hai năm liền trước khi lập kế hoạch, vì hai điều kiện này không thể khắc phục trong ngắn hạn.