Ngày 30/09/2022, Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam (NHNN) ban hành Thông tư 12/2022/TT-NHNN hướng dẫn về quản lý ngoại hối đối với việc vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp (Thông tư 12) thay thế Thông tư 03/2016/TT-NHNN (Thông tư 03). Thông tư 12 có hiệu lực thi hành từ ngày 15/…
Lưu ý về bài viết
Bài viết cung cấp thông tin chung và không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể.
Ngày 30/9/2022, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) ban hành Thông tư 12/2022/TT-NHNN hướng dẫn quản lý ngoại hối đối với việc vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp (Thông tư 12). Thông tư 12 thay thế Thông tư 03/2016/TT-NHNN (Thông tư 03) và có hiệu lực từ ngày 15/11/2022. Các thay đổi chính như sau.
1. Ngoại lệ về đăng ký khoản vay được mở rộng
Một khoản vay ngắn hạn có thể không có thỏa thuận gia hạn nhưng vẫn còn dư nợ gốc (bao gồm cả lãi được nhập gốc) tại thời điểm tròn 01 năm kể từ ngày rút vốn đầu tiên. Khi đó, bên đi vay không phải đăng ký khoản vay với NHNN nếu trả hết dư nợ gốc trong một thời hạn nhất định.
Thông tư 12 kéo dài thời hạn này từ 10 ngày lên 30 ngày làm việc, giúp bên đi vay có thêm thời gian thu xếp trả hết dư nợ gốc.
2. Thêm ba trường hợp không phải đăng ký thay đổi khoản vay
Thông tư 12 bổ sung 03 trường hợp mới, trong đó bên đi vay không phải đăng ký thay đổi khoản vay nước ngoài mà chỉ cần khai báo nội dung thay đổi trên Trang điện tử của NHNN:
- thay đổi kế hoạch trả lãi, phí của khoản vay nước ngoài nhưng không thay đổi cách xác định lãi, phí quy định trong thỏa thuận vay;
- thay đổi (tăng hoặc giảm) số tiền rút vốn, trả nợ gốc, lãi, phí trong phạm vi 100 đơn vị tiền tệ của khoản vay nước ngoài;
- số tiền rút vốn hoặc trả nợ gốc thực tế của một kỳ cụ thể nhỏ hơn số tiền trong kế hoạch rút vốn, trả nợ.
3. Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp được sử dụng trong nhiều trường hợp hơn
Thông tư 12 hướng dẫn rõ hơn việc sử dụng tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (DICA) để vay, trả nợ nước ngoài:
- Đối với khoản vay nước ngoài trung, dài hạn, bên đi vay sử dụng DICA. Nếu đồng tiền vay khác với đồng tiền của DICA, bên đi vay được mở tài khoản vay, trả nợ nước ngoài riêng tại ngân hàng nơi bên đi vay mở DICA.
- Nếu doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trở thành bên liên đới chịu nghĩa vụ trả nợ của bên đi vay ban đầu sau khi chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, doanh nghiệp đó không phải dùng DICA để trả khoản nợ mà mình liên đới chịu trách nhiệm.
4. Hồ sơ đăng ký thay đổi khoản vay có thể dùng tài liệu thay thế xác nhận của ngân hàng
Thông tư 03 chưa dự liệu hai tình huống: ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản đã đóng cửa hoặc tạm dừng hoạt động trước khi bên đi vay chuyển sang ngân hàng khác, và việc rút vốn, trả nợ không bắt buộc phải thực hiện qua tài khoản vay, trả nợ nước ngoài. Đối với các tình huống này, Thông tư 12 cho phép bên đi vay nộp các tài liệu khác để xác nhận, như:
- bản sao báo cáo tài chính đã kiểm toán hoặc soát xét, có thông tin chứng minh bên đi vay đã nhận khoản vay và dư nợ đến thời điểm đề nghị NHNN xác nhận đăng ký khoản vay; bản sao (ngôn ngữ gốc) kèm bản dịch tiếng Việt văn bản xác nhận của ngân hàng thương mại ở nước ngoài nơi bên đi vay mở tài khoản ngoại tệ để rút vốn, trả nợ;
- bản sao (ngôn ngữ gốc) kèm bản dịch tiếng Việt thư xác nhận của ngân hàng ở nước ngoài về số tiền bên cho vay đã thanh toán trực tiếp cho người thụ hưởng là người không cư trú cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho bên đi vay là người cư trú theo hợp đồng giữa hai bên.
5. Hai trường hợp chấm dứt hiệu lực văn bản xác nhận đăng ký bị bãi bỏ
Theo Thông tư 03, NHNN có thể chấm dứt hiệu lực văn bản xác nhận đăng ký, đăng ký thay đổi khoản vay trong hai trường hợp sau, nay đã được Thông tư 12 bãi bỏ:
- hồ sơ đáp ứng yêu cầu về thủ tục nhưng thông tin đăng ký không chính xác, khiến nội dung văn bản xác nhận của NHNN bị sai lệch;
- văn bản xác nhận được ban hành không đúng thẩm quyền.
Như vậy, theo Thông tư 12, NHNN chỉ chấm dứt hiệu lực văn bản xác nhận đăng ký, đăng ký thay đổi khoản vay trong một trường hợp duy nhất: hồ sơ đăng ký, đăng ký thay đổi khoản vay nước ngoài có thông tin gian lận hoặc tài liệu giả mạo.
6. Tài khoản vay, trả nợ bằng ngoại tệ được dùng cho thêm bốn loại giao dịch
Thông tư 12 bổ sung 04 loại giao dịch bên đi vay được thực hiện qua tài khoản vay, trả nợ nước ngoài bằng ngoại tệ:
Giao dịch thu:
- thu các khoản được phép từ giao dịch phái sinh liên quan đến khoản vay nước ngoài;
- thu lãi trên số dư tài khoản theo quy định của pháp luật.
Giao dịch chi:
- chi phí dịch vụ quản lý tài khoản và chuyển tiền qua tài khoản theo quy định của ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản;
- chi các khoản được phép theo giao dịch phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá, lãi suất liên quan đến khoản vay nước ngoài.
7. Tài khoản vay, trả nợ bằng đồng Việt Nam được dùng cho thêm hai loại giao dịch
Thông tư 12 bổ sung 02 loại giao dịch bên đi vay được thực hiện qua tài khoản vay, trả nợ nước ngoài bằng đồng Việt Nam:
Giao dịch thu: thu lãi trên số dư tài khoản theo quy định của pháp luật. Giao dịch chi: chi phí dịch vụ quản lý tài khoản và chuyển tiền qua tài khoản theo quy định của ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản.
8. Các trường hợp rút vốn không qua tài khoản vay, trả nợ được điều chỉnh
Thông tư 12 bỏ trường hợp "rút vốn dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm từ bên cho vay". Thông tư 12 bổ sung trường hợp "rút vốn khi số tiền chuẩn bị đầu tư được chuyển thành vốn vay nước ngoài theo thỏa thuận giữa các bên, theo quy định pháp luật về quản lý ngoại hối đối với hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam".
9. Việc trả nợ bằng cổ phần hoặc phần vốn góp không cần qua tài khoản vay, trả nợ
Thông tư 12 quy định chi tiết hơn các trường hợp trả nợ bằng cổ phần hoặc phần vốn góp:
- các bên thỏa thuận chuyển đổi dư nợ thành cổ phần hoặc phần vốn góp tại bên đi vay;
- các bên thỏa thuận hoán đổi dư nợ lấy cổ phần hoặc phần vốn góp thuộc sở hữu của bên đi vay.
10. Chủ thể thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh được quy định chi tiết hơn
Thông tư 03 chỉ quy định ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản căn cứ vào chứng từ nào để chuyển tiền khi bên bảo lãnh thanh toán từ tài khoản thanh toán. Thông tư 12 quy định chi tiết hơn về bên bảo lãnh và cách mỗi loại bên bảo lãnh chuyển số tiền bảo lãnh:
- Bên bảo lãnh là người cư trú: chuyển tiền thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh qua một ngân hàng phục vụ giao dịch bảo lãnh;
- Bên bảo lãnh là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam: không bắt buộc chuyển tiền qua ngân hàng phục vụ giao dịch bảo lãnh, nhưng phải tuân thủ quy định pháp luật về bảo lãnh ngân hàng và thông báo cho ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản về số tiền đã thực hiện bảo lãnh.
11. Ngân hàng phục vụ giao dịch bảo lãnh có quy định riêng
Thông tư 12 bổ sung một quy định riêng về ngân hàng phục vụ giao dịch bảo lãnh. Quy định này hướng dẫn cách các ngân hàng này xử lý giao dịch chuyển tiền thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh và các chứng từ kèm theo.
12. Bên đi vay không còn bắt buộc hoàn trả khoản nhận nợ cho bên bảo lãnh
Theo Thông tư 03, khi bên bảo lãnh đã thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh cho bên đi vay, bên đi vay bắt buộc phải hoàn trả khoản nhận nợ cho bên bảo lãnh. Theo Thông tư 12, việc hoàn trả này không còn bắt buộc.