Thành lập công ty FDI theo Luật Đầu tư 2025: trình tự đã đảo ngược.

Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 đánh dấu một trong những đợt cải cách đáng chú ý nhất đối với môi trường đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây. Không chỉ thay thế Luật Đầu tư 2020, văn bản này còn điều chỉnh đáng kể trình tự triển khai dự án, thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư và phạm vi ngành, nghề chịu điều kiện đầu tư.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, thay đổi có tác động trực tiếp nhất là việc pháp luật cho phép lựa chọn giữa lộ trình truyền thống “IRC trước, ERC sau” và, trong những trường hợp phù hợp, lộ trình “ERC trước, IRC sau”. Sự linh hoạt này có thể rút ngắn thời gian thiết lập hiện diện pháp lý tại Việt Nam, nhưng đồng thời làm phát sinh các vấn đề mới về góp vốn, điều kiện tiếp cận thị trường và trách nhiệm tuân thủ trong giai đoạn chưa được cấp IRC.

Trình tự mới: được thành lập doanh nghiệp trước, xin giấy chứng nhận đầu tư sau

Theo quy định trước đây, nhà đầu tư nước ngoài phải hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) trước khi thành lập doanh nghiệp và được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC). Theo trình tự này, nhà đầu tư phải chờ cơ quan đăng ký đầu tư hoàn tất việc thẩm định dự án trước khi có tư cách pháp nhân tại Việt Nam để ký kết hợp đồng, mở tài khoản ngân hàng hoặc triển khai các công việc chuẩn bị kinh doanh khác.

Luật Đầu tư 2025 đã tạo thêm sự linh hoạt khi cho phép nhà đầu tư lựa chọn một trong hai lộ trình sau đây, tùy thuộc vào đặc điểm dự án và nhu cầu triển khai thực tế:

Thành lập doanh nghiệp trước không loại bỏ rủi ro pháp lý. Lợi ích về thời gian của cơ chế ERC trước không đồng nghĩa với việc các rủi ro pháp lý được loại bỏ. Ngoài khả năng IRC bị từ chối, nhà đầu tư còn phải xử lý sự tương tác giữa thời hạn góp đủ vốn điều lệ trong vòng 90 ngày theo Luật Doanh nghiệp và thời hạn 12 tháng để hoàn tất thủ tục cấp IRC. Nghị định 296/2026/NĐ-CP đã tháo gỡ một phần vướng mắc về hồ sơ khi cho phép doanh nghiệp thành lập trước khi có IRC sử dụng cam kết đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường thay cho bản sao IRC. Tuy nhiên, đối với dự án thuộc ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện, nhà đầu tư vẫn cần đánh giá thận trọng khả năng được cấp IRC trước khi lựa chọn lộ trình này.

Ghi chú: một số tài liệu vẫn đề cập thời hạn 06 tháng theo nội dung của dự thảo nghị định. Tuy nhiên, Nghị định 96/2026/NĐ-CP chính thức quy định thời hạn áp dụng là 12 tháng.

Thời hạn thủ tục đã được rút ngắn

Thủ tục đầu tư đặc biệt, thường được gọi là cơ chế “luồng xanh”, áp dụng đối với các dự án trong khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế. Dự án đáp ứng điều kiện áp dụng có thể được miễn hoặc đơn giản hóa một số thủ tục liên quan đến xây dựng, phòng cháy và chữa cháy, cũng như môi trường, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị và triển khai đầu tư.

Sở Tài chính và Ban quản lý khu là cơ quan tiếp nhận hồ sơ đầu tư

Việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 cũng dẫn đến sự điều chỉnh về cơ quan tiếp nhận và giải quyết hồ sơ đầu tư. Nhà đầu tư cần xác định đúng cơ quan có thẩm quyền ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ:

Theo cơ cấu tổ chức mới, Sở Kế hoạch và Đầu tư đã được sáp nhập vào Sở Tài chính; ở cấp trung ương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng đã được sáp nhập vào Bộ Tài chính. Do đó, các tài liệu hướng dẫn hoặc quy trình nội bộ vẫn ghi nhận việc nộp hồ sơ tại Sở Kế hoạch và Đầu tư cần được cập nhật để phù hợp với cơ cấu hiện hành.

Địa bàn ưu đãi đầu tư nay được xác định đến cấp xã

Nghị định 96/2026/NĐ-CP cho phép UBND cấp tỉnh xác định và công bố địa bàn ưu đãi đầu tư đến cấp xã, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào danh mục do cơ quan trung ương ban hành. Đối với xã được hình thành sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, chế độ ưu đãi được xác định theo phân loại của đa số đơn vị hành chính cấu thành. Vì vậy, nhà đầu tư nên tra cứu công bố chính thức của địa phương tại thời điểm lập dự án thay vì tiếp tục sử dụng danh mục cũ.

Dự án có tác động lớn vẫn phải được chấp thuận chủ trương đầu tư

Luật Đầu tư 2025 tiếp tục duy trì cơ chế chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án có ảnh hưởng đáng kể đến kinh tế, xã hội, quốc phòng hoặc an ninh. Tuy nhiên, các tiêu chí xác định thẩm quyền được hệ thống hóa rõ ràng hơn trong một điều luật, đồng thời xu hướng phân cấp cho địa phương được mở rộng so với trước đây.

Không phải mọi giao dịch góp vốn, mua cổ phần đều phải đăng ký trước

Không phải mọi giao dịch góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài đều phải đăng ký với cơ quan đăng ký đầu tư. Tuy nhiên, thủ tục đăng ký vẫn phải được thực hiện trong ba trường hợp có khả năng làm thay đổi đáng kể tỷ lệ sở hữu nước ngoài hoặc ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh:

1. Việc góp vốn, mua cổ phần làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện
2. Việc góp vốn dẫn đến nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, bao gồm cả trường hợp tăng từ mức 50% trở xuống lên trên 50% và trường hợp tăng thêm khi đã trên 50%
3. Tổ chức kinh tế nhận vốn có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại đảo, xã/phường biên giới, ven biển, hoặc khu vực khác ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh

Thời hạn giải quyết là 10 ngày làm việc. Trường hợp tổ chức kinh tế có quyền sử dụng đất tại khu vực nhạy cảm, cơ quan đăng ký đầu tư phải lấy ý kiến Bộ Quốc phòng và Bộ Công an trong vòng 02 ngày làm việc; các cơ quan được lấy ý kiến trả lời trong vòng 05 ngày làm việc. Tổng thời hạn giải quyết thủ tục vẫn được duy trì ở mức 10 ngày làm việc.

Sau khi nhận được văn bản chấp thuận, doanh nghiệp tiếp tục thực hiện thủ tục cập nhật thông tin thành viên hoặc cổ đông tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Việc xác định đúng từ đầu giao dịch có thuộc diện phải đăng ký hay không là cần thiết, bởi việc bỏ qua bước chấp thuận có thể làm gián đoạn thủ tục cập nhật cơ cấu sở hữu của doanh nghiệp.

Danh mục ngành nghề cấm được mở rộng, danh mục có điều kiện được thu hẹp

Ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh tăng lên 11 nhóm

Luật Đầu tư 2025 mở rộng danh mục từ 8 lên 11 nhóm ngành, nghề bị cấm đầu tư kinh doanh. Ba nhóm được bổ sung gồm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, kinh doanh bảo vật quốc gia, và xuất khẩu di vật, cổ vật. Các nhóm còn lại tiếp tục bao gồm hoạt động liên quan đến ma túy; hóa chất và khoáng vật bị cấm; mẫu vật các loài nguy cấp, quý, hiếm; mại dâm; mua bán người, mô và bộ phận cơ thể người; sinh sản vô tính trên người; pháo nổ; và dịch vụ đòi nợ.

Danh mục ngành nghề có điều kiện hiện gồm 142 ngành

Một số ngành, nghề đã được loại khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện, bao gồm dịch vụ trung tâm dữ liệu, dịch vụ làm thủ tục về thuế, dịch vụ làm thủ tục hải quan, dịch vụ vận tải đa phương thức, một số hoạt động xây dựng và một số hoạt động liên quan đến bảo hiểm. Việc được loại khỏi danh mục này giúp giảm bớt điều kiện gia nhập thị trường. Tuy nhiên, nhà đầu tư vẫn cần kiểm tra các yêu cầu quản lý chuyên ngành có liên quan trước khi triển khai hoạt động.

Nhà đầu tư nước ngoài còn phải rà soát danh mục hạn chế tiếp cận thị trường

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, việc rà soát ngành, nghề kinh doanh không chỉ dừng lại ở danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nhà đầu tư còn phải xác định ngành, nghề dự kiến có thuộc Danh mục hạn chế tiếp cận thị trường hay không. Danh mục hiện hành được quy định tại Phụ lục I Nghị định 96/2026/NĐ-CP:

Một thay đổi đáng chú ý là hoạt động xây dựng của nhà thầu nước ngoài đã được bổ sung vào nhóm ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện. Danh mục này là cơ sở quan trọng để xác định giới hạn sở hữu, hình thức đầu tư và các điều kiện áp dụng riêng đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Tỷ lệ sở hữu nước ngoài được xác định theo ba nguyên tắc

1. Điều ước quốc tế (cam kết WTO, CPTPP, EVFTA, RCEP) được ưu tiên áp dụng
2. Pháp luật chuyên ngành được áp dụng khi có quy định cụ thể
3. Nếu ngành thuộc danh mục hạn chế nhưng chưa có quy định cụ thể, tỷ lệ sở hữu tối đa là 49%; ngành không bị hạn chế cho phép sở hữu tối đa 100%

Trong năm 2026, nhiều ngành, nghề đã được điều chỉnh lại cách phân loại, trong đó dịch vụ trung tâm dữ liệu và dịch vụ làm thủ tục hải quan đã được đưa ra khỏi danh mục có điều kiện. Vì vậy, nhà đầu tư không nên tiếp tục sử dụng các bảng tỷ lệ sở hữu nước ngoài được công bố trước năm 2026. Việc đánh giá cần dựa trên Phụ lục I Nghị định 96/2026/NĐ-CP, pháp luật chuyên ngành và điều ước quốc tế áp dụng đối với quốc tịch của nhà đầu tư.

Doanh nghiệp phải kê khai chủ sở hữu hưởng lợi

Luật số 76/2025/QH15 sửa đổi Luật Doanh nghiệp, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đã bổ sung khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi" và nghĩa vụ kê khai thông tin tương ứng. Quy định này nhằm tăng cường tính minh bạch của cơ cấu sở hữu và khả năng xác định cá nhân thực tế kiểm soát doanh nghiệp.

Chủ sở hữu hưởng lợi được xác định là cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp sở hữu từ 25% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết trở lên, hoặc có quyền chi phối việc bổ nhiệm, miễn nhiệm người quản lý và sửa đổi điều lệ doanh nghiệp. Ngưỡng sở hữu 25% và các tiêu chí kiểm soát được cụ thể hóa tại Nghị định 168/2025/NĐ-CP.

Ngoài ra, công ty cổ phần phải thông báo thay đổi thông tin cổ đông là nhà đầu tư nước ngoài trong vòng 10 ngày kể từ ngày phát sinh thay đổi. Cơ quan đăng ký kinh doanh có thời hạn 03 ngày làm việc để cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ thời hạn thực hiện nghĩa vụ thông báo với thời hạn xử lý hồ sơ của cơ quan nhà nước.

Doanh nghiệp được thành lập trước ngày 01/7/2025 nhưng không thực hiện việc bổ sung thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi theo quy định có thể bị phạt từ 70 đến 100 triệu đồng theo Nghị định 288/2026/NĐ-CP, đồng thời bị áp dụng biện pháp buộc bổ sung thông tin còn thiếu.

Lộ trình gia nhập thị trường gồm sáu bước

Việc thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là sự kết hợp của nhiều nhóm thủ tục và không nên được nhìn nhận đơn thuần như một thủ tục đăng ký doanh nghiệp. Trên cơ sở các thay đổi nêu trên, nhà đầu tư có thể tham khảo lộ trình tổng quát sau đây khi chuẩn bị dự án:

1. Rà soát ngành nghề: kiểm tra ngành dự kiến có thuộc danh mục cấm, danh mục có điều kiện, hay danh mục hạn chế tiếp cận thị trường không. Đối chiếu cam kết quốc tế áp dụng cho quốc tịch của nhà đầu tư.
2. Xác định có phải xin chấp thuận chủ trương không và cấp thẩm quyền tương ứng.
3. Chọn trình tự: ERC trước rồi IRC trong 12 tháng, hay IRC trước rồi ERC. Dự án thuộc ngành nghề có điều kiện nên cân nhắc trình tự truyền thống để tránh rủi ro trong giai đoạn chưa được cấp IRC.
4. Nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký đầu tư thuộc Sở Tài chính, hoặc Ban quản lý khu nếu dự án nằm trong khu.
5. Kê khai chủ sở hữu hưởng lợi ngay từ hồ sơ đăng ký doanh nghiệp.
6. Mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp và thiết lập quy trình báo cáo định kỳ (xem bài riêng về nghĩa vụ tuân thủ sau thành lập).