Dự thảo về khoản vay nước ngoài không được chính phủ bảo lãnh.

Ngày 12/5/2022, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố dự thảo thông tư thay thế Thông tư 12/2014/TT-NHNN quy định về điều kiện vay nước ngoài của doanh nghiệp không được Chính phủ bảo lãnh ("Dự thảo"). Dự thảo bổ sung nhiều điều kiện quan trọng đối với khoản vay nước ngoài (KVNN) và đối với bên đi vay, nhằm thắt chặt việc kiểm soát hoạt động vay nước ngoài.

Các quy định của Dự thảo có ảnh hưởng lớn nhất đến doanh nghiệp (DN) đi vay gồm:

1. Chi phí vay và mức trần chi phí vay nước ngoài

a. Bổ sung định nghĩa chi phí vay

Dự thảo bổ sung các phần gạch chân dưới đây vào định nghĩa chi phí vay nước ngoài: "tổng chi phí phải trả bằng tiền mà Bên đi vay phải thanh toán cho Bên cho vay, các bên bảo đảm khoản vay, bên bảo hiểm khoản vay, các đại lý và các bên liên quan khác, được quy đổi theo tỷ lệ phần trăm hằng năm tính trên kim ngạch khoản vay, bao gồm lãi suất vay nước ngoài, tỷ lệ hoàn vốn nội bộ, các loại phí và các chi phí khác có liên quan đến KVNN, không bao gồm lãi phạt chậm trả, phí cam kết khi không rút vốn theo thỏa thuận, phí trả nợ trước hạn, phí thực hiện giao dịch phái sinh ngoại tệ, phái sinh lãi suất và thuế nhà thầu."

b. Quy định chi tiết mức trần chi phí vay

Theo Dự thảo, Bên đi vay, Bên cho vay và các bên liên quan thỏa thuận chi phí vay, nhưng trong mọi trường hợp không được vượt quá mức trần:

Đối với KVNN bằng ngoại tệ:

• lãi suất tham chiếu (LSTC) (1) + 8%/năm nếu sử dụng LSTC; hoặc
• lãi suất SOFR kỳ hạn (2) + 8%/năm nếu không sử dụng LSTC.

Đối với KVNN bằng VNĐ: lãi suất trái phiếu Chính phủ Việt Nam (3) + 8%/năm.

Bình luận. Quy định chi tiết này có thể là biện pháp để Nhà nước ngăn bên đi vay kê khai quá mức các chi phí liên quan đến khoản vay như chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

Quy định này có thể ảnh hưởng đến DN có chi phí thực tế, hợp lý liên quan đến khoản vay nằm ngoài định nghĩa chi phí vay, hoặc có chi phí vay thực tế cao hơn mức trần cho phép.

2. Bổ sung quy định về Bảng dự tính chi phí vay nước ngoài

Theo Dự thảo, Bên đi vay phải lập Bảng dự tính chi phí vay nước ngoài tại thời điểm ký thỏa thuận vay nước ngoài và các thỏa thuận sửa đổi, bổ sung liên quan đến chi phí vay. Bảng dự tính được sử dụng như sau:

Đối với KVNN ngắn hạn. Bên đi vay xuất trình Bảng dự tính mỗi khi rút vốn, trả nợ. Tổ chức tín dụng (TCTD) được phép cung ứng dịch vụ tài khoản căn cứ vào Bảng dự tính để thực hiện việc rút vốn, chuyển tiền thanh toán chi phí vay nước ngoài của Bên đi vay, và cung cấp Bảng dự tính cho NHNN khi được yêu cầu.

Đối với KVNN trung, dài hạn. Bên đi vay kê khai chi phí vay nước ngoài dự tính trong Đơn đăng ký hoặc đăng ký thay đổi KVNN, theo quy định hiện hành về quản lý ngoại hối đối với việc vay, trả nợ nước ngoài của DN.

3. Giao dịch phái sinh ngoại tệ

Theo Dự thảo, giao dịch phái sinh ngoại tệ trở thành điều kiện bắt buộc đối với KVNN trong các trường hợp sau (các điều kiện được gạch chân):

Đối với KVNN ngắn hạn. Quy định áp dụng cho KVNN ngắn hạn có kim ngạch vay trên 500.000 USD hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương. Bên đi vay phải thực hiện giao dịch phái sinh trước hoặc vào ngày rút vốn; giá trị giao dịch tối thiểu bằng 30% giá trị rút vốn; và thời hạn giao dịch phải phù hợp với kế hoạch trả nợ của KVNN ngắn hạn.

Đối với KVNN trung, dài hạn. Quy định áp dụng cho khoản vay có các đợt trả nợ gốc trên 500.000 USD hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương. Bên đi vay phải thực hiện giao dịch phái sinh ít nhất 03 tháng trước ngày trả nợ gốc; giá trị giao dịch tối thiểu bằng 30% số tiền trả nợ gốc; và thời hạn giao dịch phải phù hợp với kế hoạch trả nợ gốc của KVNN trung, dài hạn.

Các yêu cầu này không áp dụng (i) đối với Bên đi vay là TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối theo quy định của pháp luật hiện hành, và (ii) khi Bên đi vay dự kiến có đủ nguồn thu ngoại tệ để trả nợ.

Bên đi vay có thể không thực hiện giao dịch phái sinh ngoại tệ vì dự kiến có đủ nguồn thu ngoại tệ, nhưng khi đến hạn lại không có hoặc chưa có đủ ngoại tệ để trả nợ. Nếu chứng minh được do nguyên nhân khách quan mà nguồn ngoại tệ từ hoạt động sản xuất, kinh doanh bị chậm thanh toán, Bên đi vay được mua ngoại tệ tại TCTD được phép để trả nợ, và phải cam kết bán lại ngoại tệ cho TCTD đó khi nhận được ngoại tệ từ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bình luận. Quy định này nhằm giúp DN hình thành thói quen phòng ngừa rủi ro tỷ giá, đồng thời ổn định thị trường ngoại tệ và công tác điều hành tỷ giá. Tuy nhiên, quy định này cũng có thể làm giảm khoản lợi mà DN đi vay có thể thu được từ biến động tỷ giá.

4. Giới hạn mục đích sử dụng KVNN ngắn hạn

Dự thảo bổ sung giới hạn về mục đích sử dụng KVNN ngắn hạn. Bên đi vay không được dùng KVNN ngắn hạn để thanh toán:

(i) các khoản nợ phát sinh từ hợp đồng vay với người cư trú; và

(ii) các khoản nợ phát sinh từ giao dịch mua chứng khoán kinh doanh; mua phần vốn góp, cổ phần của đơn vị khác; mua bất động sản đầu tư; và nhận chuyển nhượng dự án.

5. Giới hạn KVNN trung, dài hạn

Dự thảo bổ sung các giới hạn đối với KVNN. Đối với KVNN để thực hiện dự án đầu tư, Dự thảo giữ nguyên giới hạn hiện hành: số tiền vay không vượt quá phần chênh lệch giữa tổng vốn đầu tư và vốn góp ghi nhận tại Quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

Đối với KVNN để tăng quy mô vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp của Bên đi vay

Bên đi vay phải bảo đảm dư nợ vay trung, dài hạn trong nước và nước ngoài (bao gồm cả KVNN trung, dài hạn dự kiến) không vượt quá 03 lần vốn chủ sở hữu theo báo cáo tài chính được kiểm toán gần nhất tại thời điểm ký thỏa thuận vay, hoặc 03 lần vốn điều lệ nếu vốn chủ sở hữu thấp hơn vốn điều lệ của Bên đi vay.

Đối với KVNN để cơ cấu lại KVNN hiện hữu. Kim ngạch vay tối đa không vượt quá dư nợ gốc và lãi của KVNN được cơ cấu lại.

6. Quy định chuyển tiếp

DN nên kiểm tra các quy định chuyển tiếp đối với khoản vay hiện tại để bảo đảm tiếp tục đáp ứng điều kiện vay theo quy định của pháp luật:

Nếu thỏa thuận vay ngắn hạn nước ngoài có kim ngạch vay trên 500.000 USD (hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương) được ký hợp pháp trước ngày thông tư mới có hiệu lực nhưng chưa rút vốn hết, Bên đi vay phải thực hiện giao dịch phái sinh ngoại tệ để phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Nếu thỏa thuận vay trung, dài hạn nước ngoài được ký hợp pháp trước ngày thông tư mới có hiệu lực, chưa trả hết nợ gốc và thuộc trường hợp phải thực hiện giao dịch phái sinh, Bên đi vay phải thực hiện giao dịch phái sinh ngoại tệ để phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Hiện Dự thảo vẫn đang trong quá trình thảo luận, lấy ý kiến và chưa có thời điểm ban hành. Nếu được thông qua, các thay đổi trong Dự thảo sẽ ảnh hưởng lớn đến các DN đang vay vốn nước ngoài tại Việt Nam, vì vậy DN nên chuẩn bị kịp thời.

---

(1) LSTC: lãi suất do một hoặc một số tổ chức quốc tế tính toán, niêm yết công khai, được Bên cho vay và Bên đi vay lựa chọn làm cơ sở xác định lãi suất của một KVNN cụ thể.

(2) Lãi suất SOFR kỳ hạn 6 tháng: lãi suất do Tổ chức CME công bố trên trang thông tin điện tử chính thức của CME, được xác định tại thời điểm gần nhất trước ngày ký thỏa thuận vay nước ngoài hoặc thỏa thuận sửa đổi, bổ sung liên quan đến chi phí vay.

(3) Lãi suất trúng thầu của trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm bằng đồng Việt Nam tại thời điểm gần nhất trước ngày ký thỏa thuận vay nước ngoài hoặc thỏa thuận sửa đổi, bổ sung liên quan đến chi phí vay.