Ngày 12/05/2022, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố Dự thảo thay thế Thông tư 12/2014/TT-NHNN quy định về điều kiện vay nước ngoài của doanh nghiệp không được Chính phủ bảo lãnh (“Dự thảo”) với những bổ sung chính quy định về điều kiện đối với khoản vay nước ngoài cũng như của bên đi vay nhằm mục đích thắt chặt kiểm soát các khoản vay nước ngoài (KVNN).

Các nội dung có ảnh hưởng lớn đến Doanh nghiệp (DN) đi vay được ghi nhận trong Dự thảo bao gồm:

1. Chi phí vay và mức trần chi phí vay nước ngoài

a. Bổ sung thêm quy định về chi phí vay

Điều 3.4 Dự thảo bổ sung thêm (phần gạch chân) các quy định về chi phí vay nước ngoài là “tổng chi phí phải trả bằng tiền mà Bên đi vay phải thanh toán cho Bên cho vay, các bên bảo đảm khoản vay, bên bảo hiểm khoản vay, các đại lý và các bên liên quan khác, được quy đổi theo tỷ lệ phần trăm hàng năm tính trên kim ngạch khoản vay, bao gồm lãi suất vay nước ngoài, tỷ lệ hoàn vốn nội bộ, các loại phí và các chi phí khác có liên quan đến KVNN, không bao gồm lãi phạt chậm trả, phí cam kết khi không rút vốn theo thoả thuận, phí trả nợ trước hạn, phí thực hiện giao dịch phái sinh ngoại tệ, phái sinh lãi suất và thuế nhà thầu.”

b. Quy định chi tiết mức trần chi phí vay

Theo điều 9 của Dự Thảo, Bên đi vay, Bên cho vay và các bên liên quan thỏa thuận chi phí vay nhưng trong mọi trường hợp không vượt quá mức trần chi phí:

Đối với KVNN bằng ngoại tệ:

• Lãi suất tham chiếu (LSTC)(1) + 8%/năm nếu sử dụng LSTC; hoặc
• SOFR Term Rate(2) + 8%/năm nếu không sử dụng LSTC.

Đối với KVNN bằng VNĐ: lãi suất trái phiếu Chính phủ Việt Nam(3) + 8%/năm

Bình luận. Việc quy định chi tiết như trên có thể là biện pháp để nhà nước kiểm soát việc bên đi vay lạm dụng kê khai các khoản chi phí liên quan đến khoản vay như là khoản chi phí hợp lý để khấu trừ thuế cho doanh nghiệp.

Với quy định này, DN có khả năng bị ảnh hưởng khi các chi phí thực tế và hợp lý liên quan đến khoản vay sẽ không được tính vào chi phí vay, hoặc mức chi phí vay phải trả thực tế cao hơn mức trần cho phép.

2. Bổ sung thêm quy định về Bản dự tính chi phí vay

Dự thảo quy định Bên đi vay chịu trách nhiệm lập Bản dự tính chi phí vay nước ngoài tại thời điểm ký thoả thuận vay nước ngoài và các thoả thuận sửa đổi, bổ sung có liên quan đến chi phí vay nước ngoài. Bản Dự tính chi phí vay nước ngoài được sử dụng để:

Đối với KVNN ngắn hạn. Bên đi vay xuất trình Bảng dự tính chi phí vay nước ngoài khi rút vốn, trả nợ để TCTD được phép nơi cung ứng dịch vụ tài khoản có cơ sở phục vụ việc rút vốn, chuyển tiền thanh toán các chi phí vay nước ngoài của Bên đi vay và cung cấp cho NHNN khi được yêu cầu.

Đối với KVNN Trung Dài Hạn. Bên đi vay kê khai các chi phí vay nước ngoài dự tính tại Đơn đăng ký, đăng ký thay đổi KVNN khi đăng ký, đăng ký thay đổi KVNN theo quy định của pháp luật hiện hành về quản lý ngoại hối đối với việc vay, trả nợ của DN.

3. Giao dịch phái sinh ngoại tệ (GDPSNT)

Dự Thảo quy định giao dịch phái sinh ngoại tệ khi vay nước ngoài là điều kiện bắt buộc trong một số trường hợp sau đây khi thực hiện khoản vay nước ngoài, cụ thể (các điều kiện được gạch chân):

Đối với KVNN ngắn hạn. Áp dụng khi các khoản vay ngắn hạn nước ngoài có kim ngạch vay trên 500.000 USD hoặc loại ngoại tệ khác có giá trị tương đương. Việc thực hiện giao dịch phải trước hoặc vào thời điểm rút vốn của khoản vay, đồng thời giá trị giao dịch tối thiểu bằng 30% giá trị rút vốn và thời hạn giao dịch phù hợp với kế hoạch trả nợ của khoản vay ngắn hạn nước ngoài.

Đối với KVNN trung dài hạn. Áp dụng đối với khoản vay mà có các đợt chuyển tiền trả nợ gốc có giá trị trên 500.000 USD hoặc loại ngoại tệ khác có giá trị tương đương. Bên đi vay phải thực hiện giao dịch tối thiểu 3 tháng trước ngày trả nợ gốc, đồng thời giá trị của giao dịch tối thiểu bằng 30% số tiền trả nợ gốc và thời hạn của giao dịch phù hợp với kế hoạch trả nợ gốc của khoản vay trung dài hạn nước ngoài.

Quy định này không áp dụng đối với Bên đi vay là Tổ chức tín dụng (TCTD), chi nhánh ngân hàng nước ngoài được kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối theo quy định của pháp luật hiện hành và trường hợp Bên đi vay dự kiến có đủ nguồn thu ngoại tệ để trả nợ

Mặc dù vậy, trường hợp Bên đi vay không thực hiện giao dịch phái sinh ngoại tệ do dự kiến có đủ nguồn thu bằng ngoại tệ để trả nợ vay song khi đến hạn trả nợ, Bên đi vay không có hoặc chưa có đủ ngoại tệ để trả nợ vay và chứng minh được do nguyên nhân khách quan dẫn đến nguồn ngoại tệ từ hoạt động sản xuất, kinh doanh của Bên đi vay bị chậm thanh toán, Bên đi vay được mua ngoại tệ tại TCTD được phép để trả nợ vay và phải cam kết bán ngoại tệ cho TCTD đó khi nhận được ngoại tệ từ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bình luận. Quy định như trên đây nhằm mục đích tạo cho DN hình thành thói quen bảo hiểm rủi ro tỷ giá ngoại tệ và ổn định thị trường ngoại tệ và công tác điều hành tỷ giá. Mặc dù vậy, việc này cũng có thể làm giảm khoản lợi mà DN đi vay có thể thu được từ việc chênh lệch tỷ giá này.

4. Giới hạn về mục đích thực hiện các KVNN ngắn hạn

Dự Thảo bổ sung thêm giới hạn về mục đích sử dụng của các KVNN ngắn hạn, trong đó, các mục đích không được sử dụng KVNN ngắn hạn bao gồm:

(i) Các khoản nợ phát sinh từ hợp đồng vay với người cư trú; và

(ii) Các khoản nợ phát sinh từ giao dịch chi mua chứng khoán kinh doanh; mua phần vốn góp, cổ phần của đơn vị khác; mua BĐS đầu tư và nhận chuyển nhượng dự án.

5. Giới hạn số vốn vay nước ngoài trung, dài hạn

Dự Thảo quy định thêm các giới hạn liên quan đến khoản vay nước ngoài. Đối với khoản vay nước ngoài để thực hiện Dự Án Đầu tư, Dự Thảo giữ nguyên về giới hạn mức vay sẽ tương ứng với mức tối đa không vượt quá phần chênh lệch giữa tổng vốn đầu tư và vốn góp ghi nhận tại Quyết định chấp thuận chủ trương, GCNĐKĐT.

Đối với Tăng quy mô vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh hợp pháp của Bên đi vay

Bên đi vay phải đảm bảo số dư nợ vay trung, dài hạn trong nước và nước ngoài (bao gồm cả khoản vay trung dài hạn nước ngoài dự kiến thực hiện) của Bên đi vay không vượt quá 3 lần vốn chủ sở hữu theo Báo cáo tài chính được kiểm toán gần nhất tại thời điểm ký thoả thuận vay nước ngoài hoặc vốn điều lệ trong trường hợp vốn chủ sở hữu thấp hơn vốn điều lệ của Bên đi vay.

Đối với Cơ cấu lại KVNN. Kim ngạch vay tối đa không vượt quá dư nợ gốc và lãi của KVNN được cơ cấu.

6. Điều khoản chuyển tiếp

DN cần lưu ý các điều khoản chuyển tiếp đối với các khoản vay hiện tại để đảm bảo tuân thủ các điều kiện vay theo quy định của pháp luật. Theo đó:

Các thoả thuận vay ngắn hạn nước ngoài có kim ngạch vay trên 500.000 USD hoặc loại ngoại tệ khác có giá trị tương đương đã được ký kết trước ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành và phù hợp với quy định của Pháp luật tại thời điểm ký kết nhưng chưa rút vốn hết thì phải thực hiện giao dịch phái sinh ngoại tệ để phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Các thoả thuận vay trung dài hạn nước ngoài đã ký kết trước ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành và phù hợp với quy định của pháp luật tại thời điểm ký kết nhưng chưa trả hết nợ gốc và thuộc trường hợp phải thực hiện giao dịch phái sinh thì phải thực hiện giao dịch phái sinh ngoại tệ để phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Hiện tại, Dự Thảo này vẫn đang trong quá trình thảo luận và thu thập ý kiến. Dù chưa xác định được thời gian ban hành, những thay đổi trong Dự Thảo này nếu được thông qua sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến các DN đang có hoạt động vay vốn nước ngoài tại Việt Nam và do đó cần được lưu ý để xử lý kịp thời.

——————

(1)  LSTC là lãi suất được một hoặc một số tổ chức quốc tế tính toán, niêm yết công khai, được Bên cho vay và Bên đi vay lựa chọn làm cơ sở xác định lãi suất của KVNN cụ thể.

(2)    Lãi suất SOFR Term kỳ hạn 6 tháng do Tổ chức CME công bố trên Trang thông tin điện tử chính thức của Tổ chức CME, được xác định tại thời điểm gần nhất trước ngày ký thoả thuận vay nước ngoài và các thoả thuận sửa đổi, bổ sung có liên quan đến chi phí vay nước ngoài)

(3)  Lãi suất thực hiện của trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm bằng đồng Việt Nam tại thời điểm gần nhất trước ngày ký thoả thuận vay nước ngoài và các thoả thuận sửa đổi, bổ sung có liên quan đến chi phí vay nước ngoài)