Khi kế hoạch kinh doanh thay đổi, dự án đầu tư cũng phải được điều chỉnh, chuyển nhượng hoặc chấm dứt theo đúng thủ tục. Bài viết giúp nhà đầu tư chọn đúng thủ tục cho từng tình huống.
Lưu ý về bài viết
Dự án đầu tư và doanh nghiệp thực hiện dự án là hai đối tượng pháp lý riêng, có thủ tục thay đổi và chấm dứt riêng. Thủ tục thay đổi vốn, địa điểm hay tiến độ của dự án được làm tại cơ quan đăng ký đầu tư. Chuyển nhượng dự án khác với chuyển nhượng phần vốn của doanh nghiệp. Dự án phải được chấm dứt trước khi doanh nghiệp giải thể. Nếu nhầm hai đối tượng này, nhà đầu tư thường làm sai thứ tự và phải làm lại hồ sơ.
Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
1. Dự án đầu tư có vòng đời riêng, tách khỏi doanh nghiệp
Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ghi nhận dự án: mục tiêu, quy mô, địa điểm, vốn đầu tư, tiến độ và thời hạn hoạt động. Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp ghi nhận pháp nhân: tên, trụ sở, vốn điều lệ, chủ sở hữu và người đại diện. Một thay đổi có thể chỉ liên quan đến một giấy, hoặc liên quan đến cả hai giấy.
Trong thời gian hoạt động của dự án, nhà đầu tư có thể quyết định một trong bốn việc chính: điều chỉnh, chuyển nhượng, tạm ngừng hoặc chấm dứt dự án.
Thời hạn hoạt động của dự án ngoài khu kinh tế không quá 50 năm, trong khu kinh tế không quá 70 năm. Một số dự án ngoài khu kinh tế, như dự án tại địa bàn khó khăn hoặc dự án vốn lớn thu hồi vốn chậm, có thể có thời hạn dài hơn nhưng không quá 70 năm.
2. Thủ tục điều chỉnh tùy thuộc vào việc dự án đã được chấp thuận chủ trương hay chưa
2.1. Dự án chỉ có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư
Khi thay đổi nội dung chính ghi trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhà đầu tư làm thủ tục điều chỉnh giấy chứng nhận. Cơ quan đăng ký đầu tư giải quyết trong 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ. Thời hạn giải quyết là 03 ngày làm việc nếu nhà đầu tư chỉ thay đổi một trong các nội dung sau: tên dự án, tên nhà đầu tư, tiến độ do chậm bàn giao đất, hoặc địa chỉ do sắp xếp đơn vị hành chính.
2.2. Dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư
Với dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư phải làm thủ tục chấp thuận điều chỉnh chủ trương trước khi điều chỉnh giấy chứng nhận, trong các trường hợp sau:
- Thay đổi nội dung, mục tiêu thuộc diện chấp thuận chủ trương đã ghi tại văn bản chấp thuận.
- Thay đổi diện tích đất trên 10% hoặc trên 30 ha, với dự án được giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu.
- Chuyển sang địa điểm đầu tư mới khác với địa điểm đã được chấp thuận. Trường hợp này không bao gồm việc địa chỉ thay đổi do sắp xếp đơn vị hành chính, hoặc việc thay đổi diện tích nhưng vẫn ở địa điểm cũ.
- Kéo dài tiến độ quá 24 tháng, trong những trường hợp được phép điều chỉnh vượt mốc này.
- Điều chỉnh thời hạn hoạt động của dự án.
- Thay đổi nhà đầu tư của dự án được chấp thuận chủ trương đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư, trước khi dự án khai thác, vận hành; hoặc thay đổi điều kiện đối với nhà đầu tư, nếu có.
Với thay đổi không thuộc danh sách trên, nhà đầu tư chỉ cần điều chỉnh giấy chứng nhận. Ngược lại, nếu một đề nghị điều chỉnh làm dự án trở thành dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương, nhà đầu tư phải xin chấp thuận chủ trương trước. Ví dụ giả định: một dự án sản xuất tăng vốn và thuê thêm đất của Nhà nước để mở rộng nhà xưởng. Vì nhà đầu tư đề nghị thuê thêm đất của Nhà nước, dự án có thể thuộc diện phải chấp thuận chủ trương, dù trước đó dự án chỉ có giấy chứng nhận.
Khi thay đổi ngành nghề và vốn, doanh nghiệp thường phải làm thủ tục tại nhiều cơ quan theo một thứ tự bắt buộc. Thứ tự này được phân tích trong bài Thay đổi ngành nghề, vốn hoặc dự án đầu tư: phân biệt bốn nhóm thủ tục.
3. Tiến độ dự án có giới hạn 24 tháng
Với dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư không được điều chỉnh tiến độ quá 24 tháng so với tiến độ tại văn bản chấp thuận lần đầu. Giới hạn này không áp dụng trong một số trường hợp, như:
- bất khả kháng;
- chậm được Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất;
- cơ quan nhà nước chậm thủ tục hoặc thay đổi quy hoạch;
- thay đổi mục tiêu;
- tăng tổng vốn từ 20% trở lên làm thay đổi quy mô dự án.
Thời gian dự án bị chậm vì bất khả kháng, chậm giao đất hoặc lỗi của cơ quan nhà nước không tính vào tiến độ.
Mốc 24 tháng cũng được dùng để xác định khi nào dự án có thể bị chấm dứt. Nếu đã quá 24 tháng kể từ thời điểm kết thúc tiến độ ghi cho các mục tiêu mà nhà đầu tư chưa hoàn thành, và dự án không thuộc trường hợp được điều chỉnh tiến độ, cơ quan đăng ký đầu tư có thể chấm dứt hoạt động của dự án. Vì vậy, nếu thấy trước dự án sẽ chậm, nhà đầu tư nên xin điều chỉnh tiến độ trước khi hết hạn, không chờ đến khi bị kiểm tra.
4. Chuyển nhượng dự án khác với chuyển nhượng công ty
4.1. Hai cách chuyển giao một dự án
| Tiêu chí | Chuyển nhượng dự án | Chuyển nhượng phần vốn hoặc cổ phần |
|---|---|---|
| Đối tượng | Toàn bộ hoặc một phần dự án | Phần vốn góp hoặc cổ phần của doanh nghiệp đang thực hiện dự án |
| Nhà đầu tư thực hiện dự án sau giao dịch | Thay đổi sang bên nhận chuyển nhượng | Không thay đổi; vẫn là doanh nghiệp đó |
| Thủ tục chính | Điều chỉnh dự án tại cơ quan đăng ký đầu tư, hoặc điều chỉnh chủ trương nếu thuộc diện | Đăng ký thay đổi thành viên, cổ đông. Nếu thuộc diện, phải đăng ký góp vốn, mua phần vốn góp trước |
| Bên nộp hồ sơ | Nhà đầu tư chuyển nhượng | Doanh nghiệp có thay đổi thành viên, cổ đông |
Nhà đầu tư nước ngoài mua phần vốn hoặc cổ phần phải đăng ký góp vốn, mua phần vốn góp tại cơ quan đăng ký đầu tư trước khi doanh nghiệp thay đổi thành viên, cổ đông, nếu giao dịch thuộc một trong ba trường hợp sau:
- Giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong ngành tiếp cận thị trường có điều kiện.
- Giao dịch đưa sở hữu nước ngoài lên trên 50%, hoặc làm tăng sở hữu nước ngoài khi đã trên 50%.
- Giao dịch liên quan đến doanh nghiệp có đất tại khu vực ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.
Cơ quan đăng ký đầu tư xem xét trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ.
4.2. Điều kiện chuyển nhượng dự án
- Dự án hoặc phần dự án chuyển nhượng không bị chấm dứt hoạt động.
- Nhà đầu tư nước ngoài nhận chuyển nhượng đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường, điều kiện về quốc phòng, an ninh và điều kiện sử dụng đất.
- Việc chuyển nhượng đáp ứng điều kiện theo pháp luật về đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản, nếu có.
- Việc chuyển nhượng đáp ứng các điều kiện ghi tại văn bản chấp thuận chủ trương và Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
Bên nhận chuyển nhượng kế thừa quyền và nghĩa vụ thực hiện dự án. Nếu việc chuyển nhượng phát sinh thu nhập, bên chuyển nhượng phải thực hiện nghĩa vụ thuế.
Dự án đã được chấp thuận chủ trương và đã đưa vào khai thác, vận hành thì không phải điều chỉnh chủ trương khi chuyển nhượng.
Nếu bên nhận là nhà đầu tư nước ngoài và muốn lập doanh nghiệp mới để thực hiện dự án, thủ tục gồm hai bước: bên chuyển nhượng làm thủ tục điều chỉnh dự án trước; sau đó, bên nhận thành lập doanh nghiệp.
Vì dự án của nhà đầu tư nước ngoài đều có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, việc chuyển nhượng các dự án này luôn phải qua thủ tục điều chỉnh dự án. Chỉ dự án không có Giấy chứng nhận và không qua thủ tục chấp thuận nhà đầu tư mới được chuyển nhượng theo pháp luật về dân sự, doanh nghiệp và kinh doanh bất động sản.
4.3. Hồ sơ đề nghị điều chỉnh dự án khi chuyển nhượng
- Văn bản đề nghị điều chỉnh dự án đầu tư.
- Báo cáo tình hình thực hiện dự án đến thời điểm chuyển nhượng.
- Hợp đồng hoặc hợp đồng nguyên tắc về việc chuyển nhượng.
- Tài liệu về tư cách pháp lý của bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng.
- Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quyết định chấp thuận chủ trương và quyết định chấp thuận nhà đầu tư, nếu có.
- Tài liệu về năng lực tài chính của bên nhận chuyển nhượng: báo cáo tài chính 02 năm gần nhất, cam kết hỗ trợ tài chính của công ty mẹ hoặc tổ chức tài chính, bảo lãnh về năng lực tài chính, hoặc tài liệu thuyết minh năng lực tài chính.
5. Tạm ngừng dự án có giới hạn 12 tháng
Khi tự quyết định ngừng hoạt động dự án, nhà đầu tư phải thông báo cho cơ quan đăng ký đầu tư trong 05 ngày làm việc kể từ ngày quyết định. Tổng thời gian ngừng hoạt động của dự án không quá 12 tháng, trừ trường hợp thời gian ngừng do tòa án, trọng tài hoặc cơ quan quản lý nhà nước xác định. Ngừng hoạt động dự án là thủ tục khác với tạm ngừng kinh doanh của doanh nghiệp tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Nếu doanh nghiệp ngừng hoạt động trên thực tế, doanh nghiệp thường phải làm cả hai thủ tục.
Cơ quan đăng ký đầu tư có thể chấm dứt dự án khi có đủ ba điều kiện sau:
- Dự án đã ngừng hoạt động.
- Đã hết 12 tháng kể từ ngày ngừng.
- Cơ quan đăng ký đầu tư không liên lạc được với nhà đầu tư hoặc người đại diện hợp pháp.
Trước khi chấm dứt, cơ quan đăng ký đầu tư gửi văn bản đến địa chỉ đã đăng ký. Sau 30 ngày, cơ quan này đề nghị cơ quan đại diện ngoại giao của nước nhà đầu tư hỗ trợ liên lạc, và đăng thông báo trên Cổng thông tin quốc gia về đầu tư. Nhà đầu tư nước ngoài nên cập nhật địa chỉ liên lạc mỗi khi thay đổi.
6. Dự án phải được chấm dứt trước khi giải thể doanh nghiệp
6.1. Nhà đầu tư tự chấm dứt dự án
Khi quyết định chấm dứt dự án, nhà đầu tư gửi thông báo cho cơ quan đăng ký đầu tư trong 15 ngày làm việc kể từ ngày quyết định. Thông báo phải kèm quyết định chấm dứt, văn bản chấp thuận chủ trương và Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nếu có. Khi dự án chấm dứt theo điều kiện trong hợp đồng, điều lệ hoặc do hết thời hạn hoạt động, nhà đầu tư cũng thông báo và nộp lại các giấy tờ này trong 15 ngày làm việc, tính từ ngày dự án chấm dứt.
Cơ quan đăng ký đầu tư thông báo cho các cơ quan liên quan trong 03 ngày làm việc.
Văn bản chấp thuận chủ trương và giấy chứng nhận chấm dứt hiệu lực từ ngày quyết định chấm dứt có hiệu lực. Trong các trường hợp này, cơ quan đăng ký đầu tư không ra quyết định thu hồi giấy chứng nhận. Sau đó, nhà đầu tư tự thanh lý dự án. Quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất được xử lý theo pháp luật đất đai.
6.2. Cơ quan đăng ký đầu tư chấm dứt dự án
Ngoài các trường hợp chậm tiến độ và không liên lạc được nêu ở trên, cơ quan đăng ký đầu tư chấm dứt dự án trong các trường hợp sau:
- Dự án đã bị cơ quan nhà nước quyết định ngừng hoạt động và nhà đầu tư không có khả năng khắc phục.
- Nhà đầu tư không còn được sử dụng địa điểm và không làm thủ tục điều chỉnh địa điểm trong 06 tháng.
- Dự án thuộc diện bị thu hồi đất.
- Nhà đầu tư không ký quỹ theo quy định.
- Dự án được thực hiện trên cơ sở giao dịch dân sự giả tạo.
- Dự án phải chấm dứt theo bản án hoặc phán quyết trọng tài.
- Tổ chức kinh tế đã giải thể nhưng không chấm dứt hoặc chuyển nhượng dự án.
Trong các trường hợp này, cơ quan đăng ký đầu tư ra quyết định chấm dứt dự án, đồng thời thu hồi văn bản chấp thuận chủ trương, nếu có, và Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Với dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương, cơ quan đăng ký đầu tư chỉ chấm dứt dự án sau khi có ý kiến của cơ quan đã chấp thuận chủ trương.
6.3. Thứ tự với giải thể doanh nghiệp
Khi nhà đầu tư muốn chấm dứt cả dự án lẫn doanh nghiệp, nhà đầu tư chấm dứt dự án trước theo thủ tục đầu tư. Sau đó, nhà đầu tư làm thủ tục giải thể doanh nghiệp theo pháp luật doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp bị giải thể hoặc phá sản trong lúc thanh lý dự án, việc thanh lý được thực hiện theo thủ tục giải thể, phá sản. Trình tự giải thể, nghĩa vụ thuế và trách nhiệm cá nhân của người quản lý được trình bày trong bài Giải thể doanh nghiệp: trình tự, thời hạn và trách nhiệm của người quản lý.
7. Bảng thời hạn chính
| Việc | Thời hạn |
|---|---|
| Cơ quan đăng ký đầu tư điều chỉnh giấy chứng nhận | 07 ngày làm việc; 03 ngày làm việc với thay đổi tên, tiến độ do chậm giao đất, địa chỉ hành chính |
| Xem xét đăng ký góp vốn, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài | 10 ngày làm việc |
| Thông báo ngừng hoạt động dự án | 05 ngày làm việc kể từ ngày quyết định |
| Tổng thời gian ngừng hoạt động dự án | Không quá 12 tháng |
| Thông báo chấm dứt dự án | 15 ngày làm việc kể từ ngày quyết định hoặc ngày chấm dứt |
| Điều chỉnh địa điểm khi mất địa điểm | 06 tháng |
| Giới hạn điều chỉnh tiến độ của dự án được chấp thuận chủ trương | 24 tháng so với tiến độ ban đầu, trừ trường hợp ngoại lệ |
| Thủ tục điều chỉnh hoặc gia hạn thời hạn hoạt động | Trong 12 tháng trước khi hết thời hạn |
8. Những việc cần tránh khi điều chỉnh, chuyển nhượng hoặc chấm dứt dự án
- Đăng ký tăng vốn điều lệ trước rồi mới điều chỉnh vốn đầu tư trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
- Chuyển nhà xưởng sang địa điểm mới mà chưa điều chỉnh dự án, hoặc chưa điều chỉnh chủ trương khi dự án thuộc diện phải điều chỉnh chủ trương.
- Để quá hạn tiến độ rồi mới xin điều chỉnh, khi dự án đã có nguy cơ bị chấm dứt.
- Ký hợp đồng mua cổ phần với nhà đầu tư nước ngoài và đăng ký thay đổi cổ đông mà bỏ qua bước đăng ký góp vốn, mua cổ phần.
- Ngừng hoạt động thực tế mà không thông báo, và không cập nhật địa chỉ liên lạc của nhà đầu tư ở nước ngoài.
- Nộp hồ sơ giải thể trước khi chấm dứt dự án đầu tư.
9. Việc nhà đầu tư nên làm
- Đọc lại Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước mỗi quyết định lớn để xác định thay đổi liên quan đến nội dung nào.
- Kiểm tra dự án có thuộc diện điều chỉnh chủ trương hay không trước khi ký hợp đồng thuê địa điểm mới hoặc cam kết tăng vốn.
- Theo dõi tiến độ từng mục tiêu và xin điều chỉnh trước khi hết hạn.
- Chọn giữa chuyển nhượng dự án và chuyển nhượng phần vốn dựa trên thủ tục, thuế và quyền sử dụng đất, không chỉ dựa trên giá.
- Thông báo đúng hạn khi ngừng hoặc chấm dứt dự án, và giữ địa chỉ liên lạc với cơ quan đăng ký đầu tư luôn cập nhật.
- Lập kế hoạch rút vốn theo thứ tự sau: chấm dứt dự án; thanh lý tài sản; quyết toán thuế và thanh toán các khoản nợ; hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế; chuyển phần vốn còn lại ra nước ngoài qua tài khoản vốn đầu tư; đóng tài khoản vốn đầu tư; nộp hồ sơ giải thể.
Đọc tiếp trong chuỗi bài Đăng ký đầu tư và thành lập doanh nghiệp
- Bài trước: Đưa nhân sự nước ngoài vào làm việc: lộ trình theo vai trò
- Liên quan: Khi nào dự án cần chấp thuận chủ trương đầu tư
- Liên quan: Bốn hình thức đầu tư vào Việt Nam của nhà đầu tư nước ngoài
- Toàn bộ chuỗi 10 bài: Bốn hình thức đầu tư vào Việt Nam của nhà đầu tư nước ngoài


