Bài viết giúp doanh nghiệp đánh giá rủi ro thực tế khi vi phạm quy định về dữ liệu cá nhân, không chỉ dừng ở số tiền phạt.

Lưu ý về bài viết

Vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể dẫn tới ba loại trách nhiệm cùng lúc: xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại. Với một số hành vi, mức phạt tiền tối đa được tính theo khoản thu có được từ vi phạm hoặc theo doanh thu. Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp có thể bị áp dụng các biện pháp như xóa dữ liệu, đình chỉ hoạt động hay buộc nộp lại khoản thu.

Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

1. Ba loại trách nhiệm có thể phát sinh từ cùng một hành vi

Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu gây thiệt hại, tổ chức, cá nhân vi phạm còn phải bồi thường. Ba loại trách nhiệm này áp dụng cho những chủ thể khác nhau:

  • Trách nhiệm hành chính do cơ quan nhà nước áp dụng đối với cả doanh nghiệp và cá nhân.
  • Trách nhiệm hình sự áp dụng đối với người trực tiếp thực hiện hoặc chỉ đạo hành vi, khi hành vi đó có dấu hiệu tội phạm.
  • Trách nhiệm bồi thường phát sinh giữa doanh nghiệp và người bị thiệt hại, hoặc giữa bên kiểm soát và bên xử lý theo hợp đồng.

Một vụ lộ dữ liệu khách hàng do nhân viên bán dữ liệu ra ngoài có thể dẫn tới cả ba loại trách nhiệm: doanh nghiệp có thể bị phạt vì không có biện pháp kiểm soát; nhân viên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự; khách hàng bị lừa đảo có thể yêu cầu bồi thường.

2. Mức phạt tiền tối đa được ấn định theo ba nhóm hành vi

Nhóm hành viMức phạt tối đa với tổ chức
Mua, bán dữ liệu cá nhân10 lần khoản thu có được từ vi phạm; nếu không có khoản thu hoặc mức tính được thấp hơn 3 tỷ đồng, thì tối đa 3 tỷ đồng
Vi phạm quy định chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới5% doanh thu năm trước liền kề; nếu không có doanh thu hoặc mức tính được thấp hơn 3 tỷ đồng, thì tối đa 3 tỷ đồng
Các vi phạm khác về bảo vệ dữ liệu cá nhân3 tỷ đồng

Cá nhân có cùng hành vi vi phạm bị phạt tối đa bằng một nửa mức áp dụng cho tổ chức. Các mức trong bảng là mức trần. Mức phạt cho từng hành vi cụ thể thấp hơn nhiều, như nêu ở mục 3.

3. Mức phạt cụ thể được quy định theo từng hành vi

Theo Nghị định 330/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 19/8/2026, các mức phạt dưới đây áp dụng cho tổ chức vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Một số hành vi đáng chú ý:

Hành viMức phạt với tổ chức
Xử lý ngoài phạm vi, mục đích; không bảo đảm dữ liệu chính xác; lưu trữ quá thời gian cần thiết20 đến 40 triệu đồng
Không lập, không nộp, không cập nhật hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu20 đến 30 triệu đồng
Xử lý khi chưa có sự đồng ý hợp lệ; mặc định đồng ý; không lưu được bằng chứng đồng ý30 đến 50 triệu đồng
Tiếp tục xử lý sau khi chủ thể dữ liệu yêu cầu ngừng; coi im lặng là đồng ý50 đến 70 triệu đồng
Thu thập dữ liệu nhạy cảm sai phạm vi, mục đích hoặc không có sự đồng ý50 đến 80 triệu đồng
Dùng biện pháp công nghệ để thu thập trái phép100 đến 800 triệu đồng, tùy số người bị thu thập
Mua, bán trái phép dữ liệu cá nhân02 đến 10 lần khoản thu; nếu không có khoản thu, từ 70 triệu đến 3 tỷ đồng tùy số người và hậu quả
Chuyển dữ liệu ra nước ngoài dẫn đến lộ, mất dữ liệu của từ 10.000 công dân trở lên1% đến 5% doanh thu năm trước tại thị trường Việt Nam

Doanh nghiệp cần lưu ý hai cách tính khoản thu. Khoản thu từ mua bán dữ liệu là tổng giá trị giao dịch, không khấu trừ chi phí. Khoản thu từ việc thu thập, sử dụng hay chuyển giao dữ liệu trái phép là toàn bộ doanh thu thực tế của hoạt động kinh doanh có dùng dữ liệu đó. Vì vậy, nếu một chiến dịch bán hàng dùng danh sách khách hàng được thu thập trái phép, khoản thu có thể được tính trên toàn bộ doanh thu của chiến dịch.

Thời hiệu xử phạt là 01 năm. Với nghĩa vụ chưa thực hiện, như chưa nộp hồ sơ đánh giá tác động, hành vi vi phạm chỉ chấm dứt vào ngày doanh nghiệp thực hiện xong nghĩa vụ. Thời hiệu được tính từ ngày đó. Nếu vi phạm còn đang tiếp diễn khi bị phát hiện, thời hiệu được tính từ ngày người có thẩm quyền phát hiện vi phạm. Vì vậy, khi nghĩa vụ còn chưa được thực hiện, việc chờ hết thời hiệu không giúp doanh nghiệp tránh bị xử phạt.

4. Hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục có thể gây hậu quả lớn hơn tiền phạt

Ngoài cảnh cáo hoặc phạt tiền, doanh nghiệp có thể bị áp dụng:

  • Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề từ 01 đến 24 tháng, gồm cả giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ xử lý dữ liệu cá nhân.
  • Đình chỉ hoạt động từ 01 đến 24 tháng, chẳng hạn đình chỉ hoạt động chuyển dữ liệu ra nước ngoài hay hoạt động quảng cáo liên quan.
  • Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, như máy chủ, thiết bị thu thập dữ liệu.
  • Trục xuất đối với người nước ngoài vi phạm.

Các biện pháp khắc phục hậu quả gồm: buộc xóa dữ liệu đến mức không thể khôi phục; buộc nộp lại khoản thu bất hợp pháp; buộc thực hiện đầy đủ quyền của chủ thể dữ liệu; buộc thông báo hoặc xin lỗi công khai; buộc dừng xử lý dữ liệu cho đến khi hoàn thành hồ sơ. Với doanh nghiệp có hoạt động phụ thuộc vào dữ liệu, việc phải xóa một cơ sở dữ liệu khách hàng hay ngừng chuyển dữ liệu cho công ty mẹ có thể gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với tiền phạt.

5. Trách nhiệm hình sự đặt ra với hành vi mua bán, công khai trái phép thông tin riêng

Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, người mua bán, trao đổi, tặng cho, sửa chữa, thay đổi hoặc công khai hóa trái phép thông tin riêng hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên mạng máy tính, mạng viễn thông có thể bị xử lý hình sự. Người thực hiện hành vi bị truy cứu khi thuộc một trong ba trường hợp:

  • thu lợi bất chính từ mức nhất định;
  • gây thiệt hại từ mức nhất định;
  • gây dư luận xấu làm giảm uy tín của người bị xâm phạm.

Ở khung cơ bản, người phạm tội bị phạt tiền từ 30 triệu đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Khung tăng nặng áp dụng khi người phạm tội thuộc một trong các trường hợp:

  • phạm tội có tổ chức;
  • lợi dụng quyền quản trị mạng;
  • thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên;
  • gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên.

Ở khung này, mức phạt là phạt tiền từ 200 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 đến 07 năm. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề từ 01 đến 05 năm.

Khi xem xét vụ việc mà thấy hành vi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan xử phạt phải chuyển hồ sơ để truy cứu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, trong các vụ mua bán dữ liệu với số lượng lớn, người vi phạm thường bị xem xét cả trách nhiệm hình sự, không chỉ bị xử phạt hành chính. Pháp nhân thương mại không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này. Chỉ cá nhân mới bị truy cứu. Người quản lý chỉ đạo việc mua danh sách khách hàng, hay nhân viên sao chép dữ liệu để bán, đều có thể bị truy cứu.

6. Chủ thể dữ liệu có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại

Chủ thể dữ liệu có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Việc bồi thường được giải quyết theo quy định chung của pháp luật dân sự về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Khoản bồi thường gồm thiệt hại vật chất và khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Người yêu cầu bồi thường phải chứng minh mình bị thiệt hại và thiệt hại đó do hành vi vi phạm gây ra.

Ba điểm cần lưu ý:

  • Doanh nghiệp bồi thường thiệt hại do người lao động gây ra. Pháp nhân phải bồi thường khi người lao động gây thiệt hại trong lúc thực hiện nhiệm vụ được giao. Sau đó, pháp nhân có thể yêu cầu người lao động có lỗi hoàn trả.
  • Bên kiểm soát chịu trách nhiệm trước chủ thể dữ liệu, kể cả khi thiệt hại do bên xử lý gây ra. Bên xử lý chịu trách nhiệm trước bên kiểm soát theo hợp đồng.
  • Một sự cố có thể làm phát sinh nhiều yêu cầu bồi thường cùng lúc. Nếu sự cố ảnh hưởng đến hàng chục nghìn khách hàng, mỗi khách hàng bị thiệt hại đều có thể yêu cầu bồi thường.

7. Bốn tình huống và kết luận

7.1. Công ty tiếp thị bán danh sách khách hàng

Giả định một công ty tiếp thị bán danh sách 15.000 khách hàng cho một đại lý bất động sản với giá 150 triệu đồng. Mức phạt thấp nhất là 300 triệu đồng, tức 02 lần khoản thu. Vì 10 lần khoản thu là 1,5 tỷ đồng, thấp hơn 3 tỷ đồng, mức phạt tối đa có thể lên đến 3 tỷ đồng.

Công ty tiếp thị còn bị buộc nộp lại 150 triệu đồng, xóa dữ liệu và thông báo cho khách hàng. Đại lý bất động sản là bên mua dữ liệu, nên cũng vi phạm. Người trực tiếp thực hiện giao dịch có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

7.2. Doanh nghiệp chưa nộp hồ sơ đánh giá tác động

Một công ty thương mại điện tử hoạt động từ tháng 3/2026 nhưng đến tháng 11/2026 chưa nộp hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu. Mức phạt cho hành vi này chỉ từ 20 đến 30 triệu đồng. Tuy vậy, công ty còn có thể bị buộc dừng xử lý dữ liệu cho đến khi hoàn thành hồ sơ và được cơ quan chuyên trách xác nhận. Với một sàn thương mại điện tử, biện pháp này có thể buộc doanh nghiệp tạm dừng hoạt động kinh doanh.

7.3. Lộ dữ liệu trên nền tảng ở nước ngoài khi chưa lập hồ sơ

Giả định một chuỗi phòng khám lưu hồ sơ bệnh nhân trên nền tảng ở nước ngoài mà không lập hồ sơ đánh giá tác động chuyển dữ liệu. Nền tảng bị tấn công và dữ liệu của 120.000 bệnh nhân bị lộ. Chuỗi phòng khám có thể bị phạt từ 2% đến 3% doanh thu năm trước tại Việt Nam, vì số người bị ảnh hưởng nằm trong khoảng từ 100.000 đến dưới 1.000.000 người. Nếu mức tính theo doanh thu thấp hơn 3 tỷ đồng, hoặc chuỗi phòng khám không có doanh thu tại Việt Nam trong năm trước, mức phạt là từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng.

Chuỗi phòng khám cũng có thể bị đình chỉ chuyển dữ liệu từ 06 đến 12 tháng. Ngoài ra, chuỗi phòng khám có thể bị phạt riêng về các vi phạm liên quan đến thông báo sự cố và bảo mật dữ liệu sức khỏe.

7.4. Nhân viên sao chép dữ liệu khách hàng trước khi nghỉ việc

Một nhân viên kinh doanh tải toàn bộ dữ liệu khách hàng về máy cá nhân rồi chuyển sang đối thủ. Nhân viên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi có đủ dấu hiệu tội phạm. Doanh nghiệp cũng có thể bị phạt từ 20 đến 30 triệu đồng, vì không có quy trình kiểm soát chia sẻ dữ liệu nội bộ và biện pháp ngăn nhân viên chia sẻ trái phép. Nếu sự cố thuộc trường hợp phải thông báo, doanh nghiệp còn phải thông báo sự cố theo quy định.

8. Châu Âu phạt theo doanh thu toàn cầu, Việt Nam phạt theo khoản thu và doanh thu trong nước

Vấn đềViệt NamGDPR
Mức phạt tối đa chung3 tỷ đồng20 triệu euro hoặc 4% doanh thu toàn cầu, tùy mức nào cao hơn
Mức phạt tính theo tỷ lệChỉ cho mua bán dữ liệu (theo khoản thu) và chuyển dữ liệu ra nước ngoài (theo doanh thu)Áp dụng cho mọi nhóm vi phạm nghiêm trọng
Phạt cá nhânBằng một nửa mức của tổ chứcDo pháp luật từng nước thành viên quy định
Trách nhiệm hình sựCó, theo Bộ luật Hình sựDo pháp luật từng nước thành viên quy định
Bồi thườngTheo pháp luật dân sự; phải chứng minh thiệt hạiBồi thường thiệt hại vật chất và phi vật chất; phải chứng minh thiệt hại nhưng không cần đạt mức nghiêm trọng

Năm 2023, trong vụ Österreichische Post (C-300/21), Tòa án Công lý Liên minh châu Âu đưa ra hai kết luận về bồi thường theo GDPR:

  • Việc doanh nghiệp vi phạm GDPR chưa đủ để chủ thể dữ liệu được bồi thường: người yêu cầu phải chứng minh mình thực sự bị thiệt hại và thiệt hại đó do vi phạm gây ra.
  • Khi đã chứng minh được, thiệt hại tinh thần vẫn được bồi thường dù mức độ nhẹ; pháp luật của các nước thành viên không được đặt thêm điều kiện thiệt hại phải nghiêm trọng.

Ở Việt Nam, người yêu cầu bồi thường cũng phải chứng minh có thiệt hại và thiệt hại đó do hành vi vi phạm gây ra. Vì vậy, khi xảy ra sự cố, doanh nghiệp nên lưu bằng chứng cho thấy mình đã áp dụng biện pháp bảo vệ phù hợp, đã thông báo và khắc phục kịp thời. Các bằng chứng này giúp doanh nghiệp có cơ sở để giải quyết yêu cầu bồi thường.

9. Những việc cần tránh khi đánh giá rủi ro chế tài

  • Chỉ nhìn vào mức phạt tiền mà bỏ qua biện pháp buộc dừng xử lý, xóa dữ liệu hay đình chỉ hoạt động.
  • Cho rằng mức 5% doanh thu áp dụng cho mọi vi phạm, trong khi mức này chỉ áp dụng cho chuyển dữ liệu ra nước ngoài.
  • Tính khoản thu sau khi trừ chi phí, trong khi pháp luật tính trên tổng giá trị hoặc toàn bộ doanh thu.
  • Không có điều khoản bồi hoàn trong hợp đồng với bên xử lý, nên doanh nghiệp phải tự chịu thiệt hại do nhà cung cấp gây ra.
  • Không lưu bằng chứng tuân thủ, nên doanh nghiệp không chứng minh được việc tuân thủ khi bị kiểm tra hoặc bị khởi kiện.

10. Những việc doanh nghiệp nên làm

  • Xếp hạng rủi ro theo mức phạt và biện pháp khắc phục, ưu tiên các hoạt động xử lý dữ liệu mà mức phạt có thể bị tính theo khoản thu hoặc doanh thu.
  • Rà soát mọi thỏa thuận chuyển giao dữ liệu có kèm lợi ích cho bên chuyển, để tránh việc thỏa thuận bị xem là mua bán dữ liệu.
  • Hoàn thành các hồ sơ đang thiếu, vì việc chờ hết thời hiệu không giúp doanh nghiệp tránh bị xử phạt khi nghĩa vụ còn chưa được thực hiện.
  • Bổ sung điều khoản bồi hoàn và bảo hiểm trong hợp đồng với bên xử lý và nhà cung cấp đám mây.
  • Kiểm soát nhân viên tiếp cận dữ liệu bằng phân quyền, nhật ký truy cập và cam kết bảo mật.
  • Lưu hồ sơ tuân thủ: bằng chứng đồng ý, hồ sơ đánh giá tác động, biên bản sự cố và thông báo đã gửi.

Đọc tiếp trong chuỗi bài Bảo vệ dữ liệu cá nhân