Bài viết giúp bộ phận nhân sự rà soát cách thu thập, sử dụng và xóa dữ liệu của ứng viên và người lao động.

Lưu ý về bài viết

Doanh nghiệp xử lý dữ liệu cá nhân của người lao động từ lúc nhận hồ sơ ứng viên cho đến sau khi hợp đồng chấm dứt. Pháp luật đặt ra quy định riêng cho từng giai đoạn: tuyển dụng, quản lý lao động, giám sát bằng công nghệ và chấm dứt hợp đồng. Các vi phạm về dữ liệu người lao động được quy định thành một nhóm riêng, với mức phạt riêng.

Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

1. Dữ liệu người lao động được bảo vệ theo bốn giai đoạn của quan hệ lao động

Doanh nghiệp là bên kiểm soát và xử lý đối với dữ liệu của người lao động của mình. Nghĩa vụ cụ thể của doanh nghiệp khác nhau ở từng giai đoạn:

  • Tuyển dụng: doanh nghiệp chỉ được yêu cầu thông tin phục vụ mục đích tuyển dụng và phải có sự đồng ý của người dự tuyển. Nếu không tuyển, doanh nghiệp phải xóa, hủy thông tin, trừ khi có thỏa thuận khác.
  • Quản lý lao động: doanh nghiệp lưu dữ liệu trong thời hạn theo pháp luật hoặc theo thỏa thuận, và chỉ dùng dữ liệu cho mục đích đã xác định.
  • Giám sát bằng công nghệ: doanh nghiệp chỉ được áp dụng biện pháp công nghệ, kỹ thuật phù hợp với pháp luật và bảo đảm quyền của người lao động. Người lao động phải biết rõ biện pháp đó.
  • Chấm dứt hợp đồng: doanh nghiệp phải xóa, hủy dữ liệu của người lao động, trừ khi có thỏa thuận hoặc pháp luật quy định khác.

Ngoài các quy định riêng này, mọi nguyên tắc chung vẫn áp dụng: xử lý đúng mục đích, giới hạn ở mức cần thiết, lưu trữ trong thời gian phù hợp, và thông báo cho người lao động biết dữ liệu nào là dữ liệu nhạy cảm.

2. Hồ sơ ứng viên chỉ được dùng cho tuyển dụng và phải xóa khi không tuyển

Doanh nghiệp cần thể hiện ba yêu cầu sau ngay trên mẫu đơn hoặc trang tuyển dụng:

  • Thông tin yêu cầu phải phục vụ tuyển dụng. Ảnh chân dung, tình trạng hôn nhân, số con hay quê quán thường không cần cho việc đánh giá năng lực. Doanh nghiệp chỉ nên thu thập thông tin sức khỏe khi vị trí công việc thực sự đòi hỏi, và chỉ ở giai đoạn cuối của quy trình.
  • Phải có sự đồng ý của người dự tuyển. Doanh nghiệp phải kiểm chứng được ai đã đồng ý, vào thời điểm nào và với nội dung gì. Một dòng chữ in sẵn ở cuối đơn không đáp ứng yêu cầu này nếu doanh nghiệp không lưu được bằng chứng.
  • Phải xóa, hủy hồ sơ khi không tuyển, trừ khi có thỏa thuận khác với người dự tuyển.

Nếu muốn giữ hồ sơ để mời ứng viên cho các đợt tuyển sau, doanh nghiệp cần một thỏa thuận riêng với ứng viên. Thỏa thuận này tách khỏi sự đồng ý cho đợt tuyển hiện tại và ghi rõ thời hạn lưu trữ. Ứng viên được tự do đồng ý hoặc không đồng ý. Lựa chọn của ứng viên không được ảnh hưởng đến việc xét tuyển.

3. Chấm công bằng vân tay hoặc khuôn mặt là xử lý dữ liệu sinh trắc học

Dữ liệu sinh trắc học là dữ liệu nhạy cảm. Các nghĩa vụ bổ sung đối với dữ liệu này được phân tích trong bài Dữ liệu cá nhân nhạy cảm và dữ liệu của trẻ em. Khi lắp máy chấm công vân tay hoặc nhận diện khuôn mặt, doanh nghiệp phải đáp ứng thêm các yêu cầu sau:

  • Thông báo cho người lao động rằng dữ liệu được xử lý là dữ liệu nhạy cảm.
  • Có biện pháp bảo mật vật lý đối với thiết bị lưu trữ và truyền tải dữ liệu sinh trắc học.
  • Hạn chế quyền truy cập và có hệ thống theo dõi để phòng ngừa, phát hiện hành vi xâm phạm.
  • Khi xảy ra sự cố liên quan đến dữ liệu sinh trắc học, thông báo cho người lao động bị ảnh hưởng trong 72 giờ và lưu hồ sơ sự cố ít nhất 05 năm.

Doanh nghiệp chỉ được dùng dữ liệu sinh trắc học thu thập để chấm công vào đúng mục đích chấm công. Nếu doanh nghiệp dùng chính dữ liệu đó cho mục đích khác khi chưa có sự đồng ý, chẳng hạn kiểm soát ra vào khu vực sản xuất hay phân tích hành vi, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 70 đến 150 triệu đồng.

4. Khi giám sát bằng camera, thư điện tử hoặc thiết bị, doanh nghiệp phải bảo đảm người lao động biết rõ biện pháp

Với biện pháp giám sát bằng công nghệ, pháp luật chủ yếu yêu cầu người lao động phải biết rõ biện pháp được áp dụng. Doanh nghiệp không phải xin sự đồng ý trong mọi trường hợp. Doanh nghiệp cần bảo đảm ba điều kiện:

  • Biện pháp phù hợp với pháp luật và tương xứng với mục đích, như bảo vệ tài sản, an toàn lao động hay bảo mật thông tin.
  • Người lao động biết rõ biện pháp: thiết bị nào, ở đâu, thu dữ liệu gì, dùng vào việc gì, lưu bao lâu. Doanh nghiệp nên ghi nội dung này trong nội quy lao động hoặc quy chế công nghệ thông tin, và thông báo bằng văn bản cho từng người.
  • Quyền và lợi ích của người lao động được bảo đảm. Doanh nghiệp không được đặt camera ở khu vực vệ sinh, thay đồ hay nghỉ ngơi riêng tư. Theo pháp luật dân sự, thư tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của cá nhân được bảo đảm an toàn và bí mật. Việc kiểm soát các thông tin này chỉ được thực hiện trong trường hợp luật quy định. Vì vậy, khi kiểm tra tài khoản thư điện tử công việc, doanh nghiệp cần tách riêng thư điện tử, tin nhắn mang tính cá nhân.

Doanh nghiệp vẫn cần sự đồng ý trong hai trường hợp: khi xử lý dữ liệu nhạy cảm, như dữ liệu sinh trắc học, dữ liệu vị trí qua ứng dụng định vị hay dữ liệu theo dõi hành vi trực tuyến; và khi dùng dữ liệu cho mục đích ngoài quản lý lao động. Nếu doanh nghiệp lắp phần mềm theo dõi thiết bị hoặc camera mà không thông báo cho người lao động, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 50 đến 70 triệu đồng. Doanh nghiệp cũng không được sử dụng dữ liệu được thu thập trái quy định, kể cả để làm chứng cứ xử lý kỷ luật.

5. Dữ liệu phải được xóa khi chấm dứt hợp đồng, trừ phần pháp luật buộc lưu giữ

Khi hợp đồng lao động chấm dứt, doanh nghiệp phải xóa, hủy dữ liệu cá nhân của người lao động, trừ khi có thỏa thuận hoặc pháp luật quy định khác. Tuy vậy, doanh nghiệp vẫn phải giữ một phần hồ sơ để thực hiện các nghĩa vụ khác, như hồ sơ tiền lương và chứng từ kế toán, hồ sơ bảo hiểm xã hội và thuế thu nhập cá nhân.

Doanh nghiệp nên lập bảng thời hạn lưu trữ cho từng loại hồ sơ. Với hồ sơ phải lưu theo luật, doanh nghiệp giữ đúng thời hạn và giới hạn người được truy cập. Doanh nghiệp xóa phần còn lại theo quy trình và lập biên bản. Phần này gồm ảnh trên hệ thống nội bộ, dữ liệu sinh trắc học trên máy chấm công, tài khoản thư điện tử và dữ liệu trên thiết bị cá nhân. Nếu không xóa dữ liệu khi chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 50 đến 70 triệu đồng.

6. Bốn tình huống thường gặp và kết luận

6.1. Doanh nghiệp giữ toàn bộ hồ sơ ứng viên không trúng tuyển trên hệ thống tuyển dụng

Một công ty bán lẻ nhận khoảng 3.000 hồ sơ mỗi năm và giữ toàn bộ trên phần mềm tuyển dụng để tìm người cho các đợt sau. Đơn ứng tuyển không có nội dung nào về việc lưu giữ. Công ty đã vi phạm nghĩa vụ xóa hồ sơ khi không tuyển. Mức phạt cho hành vi này là từ 20 đến 50 triệu đồng. Công ty cần xóa hồ sơ cũ. Công ty cũng cần bổ sung vào đơn ứng tuyển một ô riêng để ứng viên đồng ý lưu hồ sơ cho các đợt tuyển sau, kèm thời hạn lưu.

6.2. Nhà máy chuyển sang chấm công bằng khuôn mặt

Một nhà máy có vốn đầu tư nước ngoài thay thẻ từ bằng máy nhận diện khuôn mặt. Nhà máy xử lý dữ liệu nhạy cảm, nên phải làm ba việc: thông báo rõ tính chất dữ liệu; áp dụng biện pháp bảo mật riêng; đưa dữ liệu này vào hồ sơ đánh giá tác động. Vì trực tiếp xử lý dữ liệu nhạy cảm, nhà máy cũng không còn được hưởng miễn trừ dành cho doanh nghiệp nhỏ. Để sự đồng ý có giá trị, nhà máy nên giữ phương thức chấm công thay thế cho người không đồng ý.

6.3. Phần mềm ghi lại màn hình máy tính của nhân viên

Một công ty phần mềm cài công cụ chụp màn hình định kỳ để bảo vệ mã nguồn. Tuy nhiên, chỉ phòng công nghệ thông tin biết việc này. Biện pháp này không đáp ứng điều kiện người lao động phải biết rõ biện pháp. Công ty không được dùng ảnh chụp màn hình thu được để kỷ luật người lao động. Công ty còn có thể bị buộc xóa toàn bộ dữ liệu đã thu. Công ty cần làm bốn việc: ghi biện pháp vào quy chế; thông báo cho từng người; giới hạn phạm vi chụp ở các ứng dụng công việc; đặt thời hạn lưu ngắn.

6.4. Người lao động nghỉ việc yêu cầu xóa dữ liệu

Một nhân viên nghỉ việc đề nghị công ty xóa toàn bộ dữ liệu của mình. Công ty phải phản hồi trong 02 ngày làm việc và thực hiện yêu cầu trong 20 ngày. Công ty xóa dữ liệu sinh trắc học, tài khoản nội bộ và ảnh trên trang nội bộ. Công ty được giữ hồ sơ tiền lương, bảo hiểm và thuế theo thời hạn luật định. Với phần không xóa, công ty phải thông báo lý do cho người lao động.

7. Mức phạt riêng cho dữ liệu người lao động

Theo Nghị định 330/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 19/8/2026, các hành vi vi phạm về dữ liệu người lao động có mức phạt riêng. Các mức dưới đây áp dụng cho tổ chức. Cá nhân có cùng hành vi vi phạm bị phạt bằng một nửa mức của tổ chức.

Hành viMức phạt với tổ chức
Yêu cầu ứng viên cung cấp dữ liệu không phục vụ tuyển dụng; dùng dữ liệu ứng viên cho mục đích khác; xử lý khi chưa có sự đồng ý; không xóa hồ sơ khi không tuyển20 đến 50 triệu đồng
Lưu dữ liệu người lao động quá thời hạn; không xóa khi chấm dứt hợp đồng; giám sát bằng camera, phần mềm mà không thông báo; dùng biện pháp công nghệ trái pháp luật50 đến 70 triệu đồng
Xử lý, sử dụng dữ liệu thu từ biện pháp công nghệ trái pháp luật70 đến 100 triệu đồng
Dùng dữ liệu sinh trắc học vượt mục đích ban đầu khi chưa có sự đồng ý70 đến 150 triệu đồng

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp có thể bị buộc xóa dữ liệu đến mức không thể khôi phục và nộp lại khoản thu có được từ vi phạm.

8. Châu Âu hạn chế dựa vào sự đồng ý của người lao động, còn Việt Nam vẫn dựa nhiều vào sự đồng ý

Ủy ban Bảo vệ dữ liệu châu Âu (EDPB) cho rằng người lao động khó đồng ý một cách tự nguyện, vì người lao động phụ thuộc vào người sử dụng lao động và có thể lo ngại hậu quả khi từ chối. Vì vậy, doanh nghiệp tại châu Âu thường dựa vào các căn cứ khác như thực hiện hợp đồng, nghĩa vụ pháp lý hoặc lợi ích hợp pháp. Doanh nghiệp chỉ dùng sự đồng ý trong trường hợp ngoại lệ, khi người lao động có thể từ chối mà không chịu bất lợi nào.

Pháp luật Việt Nam cũng cho phép xử lý dữ liệu không cần sự đồng ý trong hai trường hợp:

  • Doanh nghiệp xử lý để thực hiện thỏa thuận với chủ thể dữ liệu, như dùng số tài khoản để trả lương.
  • Doanh nghiệp xử lý để thực hiện nghĩa vụ theo luật, như khai báo bảo hiểm xã hội và thuế.

Điểm khác biệt là pháp luật Việt Nam không có căn cứ chung tương đương lợi ích hợp pháp. Nội dung này được phân tích trong bài Xử lý dữ liệu cá nhân không cần sự đồng ý: khi nào được phép.

Vấn đềViệt NamGDPR và quan điểm EDPB
Hồ sơ ứng viênPhải có sự đồng ý; xóa khi không tuyển trừ khi có thỏa thuậnThường dựa vào bước chuẩn bị ký hợp đồng; xóa sau thời hạn hợp lý
Giám sát nơi làm việcNgười lao động phải biết rõ biện pháp; biện pháp phải hợp phápPhải cần thiết, tương xứng và minh bạch; thường phải đánh giá tác động trước
Sự đồng ý của người lao độngBắt buộc với hồ sơ ứng viên; thường cần với dữ liệu nhạy cảm và mục đích ngoài hợp đồng lao độngChỉ được coi là tự nguyện trong trường hợp ngoại lệ
Căn cứ lợi ích hợp phápChỉ có trường hợp hẹp: bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng trước hành vi xâm phạmLà căn cứ phổ biến cho giám sát và quản lý nhân sự

Trên thực tế, với việc giám sát, chấm công sinh trắc học hay dùng dữ liệu cho mục đích mới, doanh nghiệp tại Việt Nam thường phải dựa vào sự đồng ý nhiều hơn doanh nghiệp tại châu Âu. Vì vậy, doanh nghiệp tại Việt Nam càng cần bảo đảm sự đồng ý có giá trị pháp lý, bằng ba cách: tách sự đồng ý khỏi hợp đồng lao động; có phương án thay thế cho người từ chối; không gắn việc từ chối với bất lợi nào.

Doanh nghiệp có công ty mẹ ở châu Âu không nên sao chép nguyên chính sách nhân sự của tập đoàn, vì chính sách đó có thể không xin sự đồng ý trong những trường hợp mà pháp luật Việt Nam đòi hỏi.

9. Những việc cần tránh khi xử lý dữ liệu người lao động

  • Đưa điều khoản đồng ý xử lý dữ liệu vào hợp đồng lao động như một điều khoản bắt buộc, không cho người lao động lựa chọn theo từng mục đích.
  • Giữ hồ sơ ứng viên vô thời hạn mà không có thỏa thuận lưu giữ.
  • Lắp máy chấm công sinh trắc học nhưng không xử lý dữ liệu này như dữ liệu nhạy cảm và không có biện pháp bảo mật riêng.
  • Giám sát âm thầm bằng phần mềm hoặc camera, rồi dùng dữ liệu đó để kỷ luật.
  • Không có quy trình xóa dữ liệu khi người lao động nghỉ việc, khiến tài khoản và dữ liệu của người đã nghỉ việc vẫn còn trên các hệ thống nhiều năm sau.

10. Những việc doanh nghiệp nên làm

  • Rà soát mẫu đơn ứng tuyển, bỏ các trường thông tin không cần thiết, thêm cơ chế lấy sự đồng ý kiểm chứng được, và thêm một ô riêng để ứng viên đồng ý lưu hồ sơ.
  • Lập danh mục biện pháp giám sát đang dùng và ghi vào nội quy lao động hoặc quy chế công nghệ thông tin, kèm thời hạn lưu dữ liệu.
  • Tách văn bản đồng ý xử lý dữ liệu khỏi hợp đồng lao động. Văn bản đồng ý cần tách theo từng mục đích và nêu rõ dữ liệu nào là dữ liệu nhạy cảm.
  • Đánh giá lại chấm công sinh trắc học: biện pháp bảo mật, quyền truy cập, phương án thay thế và kế hoạch thông báo sự cố trong 72 giờ.
  • Lập bảng thời hạn lưu trữ hồ sơ nhân sự và quy trình xóa khi chấm dứt hợp đồng.
  • Đưa dữ liệu người lao động vào hồ sơ đánh giá tác động, kể cả luồng gửi về công ty mẹ ở nước ngoài.

Đọc tiếp trong chuỗi bài Bảo vệ dữ liệu cá nhân