Bài viết giúp doanh nghiệp rà soát các luồng dữ liệu đi ra nước ngoài và chuẩn bị hồ sơ, hợp đồng cần có.

Lưu ý về bài viết

Khi lưu dữ liệu trên máy chủ ở nước ngoài, gửi dữ liệu cho công ty mẹ hay dùng phần mềm của nhà cung cấp nước ngoài, doanh nghiệp đang chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới. Doanh nghiệp phải lập một hồ sơ đánh giá tác động riêng cho hoạt động này và nộp trong 60 ngày, trừ một số trường hợp được miễn. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt đến 5% doanh thu.

Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

1. Chuyển dữ liệu xuyên biên giới gồm ba trường hợp

Doanh nghiệp được coi là chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới khi thuộc một trong ba trường hợp:

  • Lưu trữ ở nước ngoài: dữ liệu thu thập, lưu trữ tại Việt Nam được chuyển lên máy chủ đặt ngoài lãnh thổ hoặc lên dịch vụ đám mây của nhà cung cấp ở nước ngoài.
  • Chuyển cho bên nhận ở nước ngoài: tổ chức, cá nhân tại Việt Nam chuyển dữ liệu cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài, kể cả công ty mẹ hay công ty cùng tập đoàn.
  • Xử lý trên nền tảng ở nước ngoài: dữ liệu thu thập tại Việt Nam được đưa lên nền tảng đặt ngoài lãnh thổ để tiếp tục xử lý.

Trường hợp thứ ba có phạm vi rộng nhất. Nhiều phần mềm quản lý khách hàng, phần mềm nhân sự, công cụ gửi thư điện tử hay công cụ trí tuệ nhân tạo dạng dịch vụ đều vận hành trên máy chủ ở nước ngoài. Khi dùng các công cụ này với dữ liệu khách hàng Việt Nam, doanh nghiệp thường đã chuyển dữ liệu ra nước ngoài mà không nhận ra.

2. Hồ sơ đánh giá tác động chuyển dữ liệu ra nước ngoài phải nộp trong 60 ngày

Bên chuyển dữ liệu lập hồ sơ một lần cho suốt thời gian hoạt động và cập nhật hồ sơ khi có thay đổi. Bên chuyển dữ liệu nộp bản chính cho cơ quan chuyên trách bảo vệ dữ liệu cá nhân trong 60 ngày kể từ ngày đầu tiên chuyển dữ liệu. Hồ sơ gồm:

  • Báo cáo đánh giá tác động theo mẫu.
  • Bản sao hợp đồng hoặc văn bản chuyển giao dữ liệu ràng buộc trách nhiệm giữa bên chuyển và bên nhận.
  • Chính sách, quy trình, biểu mẫu về bảo vệ dữ liệu của bên chuyển.

Báo cáo đánh giá tác động phải có các nội dung sau: bên chuyển, bên nhận và bên xử lý; mục đích và loại dữ liệu; sơ đồ luồng dữ liệu; cách xin sự đồng ý; chính sách lưu trữ, xóa, hủy; phương án bảo đảm an toàn dữ liệu sau khi chuyển; sơ đồ hệ thống của bên nhận; quy trình bên nhận chuyển tiếp dữ liệu cho bên thứ ba; và đánh giá mức độ bảo vệ dữ liệu tại bên nhận cùng các rủi ro.

Cơ quan chuyên trách trả kết quả đạt hoặc không đạt trong 15 ngày. Nếu hồ sơ chưa đầy đủ, bên chuyển dữ liệu phải hoàn thiện hồ sơ trong 30 ngày. Bên chuyển dữ liệu phải luôn có sẵn hồ sơ để phục vụ việc kiểm tra. Cơ quan chuyên trách có thể kiểm tra định kỳ không quá một lần mỗi năm, hoặc kiểm tra đột xuất khi có vi phạm hay sự cố.

3. Một số trường hợp không phải lập hồ sơ

Doanh nghiệp không phải lập hồ sơ đánh giá tác động chuyển dữ liệu ra nước ngoài trong các trường hợp sau:

  • Lưu dữ liệu người lao động của doanh nghiệp trên dịch vụ đám mây.
  • Quản lý nhân sự xuyên biên giới theo nội quy, quy chế lao động và thỏa ước lao động tập thể.
  • Cung cấp dữ liệu để ký hợp đồng hoặc làm thủ tục về vận chuyển xuyên biên giới, hậu cần, chuyển tiền, thanh toán, khách sạn, xin thị thực, xin học bổng.
  • Chủ thể dữ liệu tự chuyển dữ liệu của mình ra nước ngoài.
  • Cơ quan nhà nước có thẩm quyền chuyển dữ liệu xuyên biên giới.
  • Chuyển dữ liệu phục vụ hoạt động báo chí, truyền thông theo quy định.
  • Chuyển dữ liệu xuyên biên giới mà việc chuyển đã được công khai theo quy định của pháp luật.
  • Cung cấp dữ liệu trong tình huống khẩn cấp, khi thực sự cần thiết để bảo vệ tính mạng, sức khỏe, an toàn tài sản của cá nhân hoặc để thực hiện nhiệm vụ, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Doanh nghiệp được miễn lập hồ sơ vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ khác: có căn cứ xử lý hợp pháp, có thỏa thuận với bên nhận và áp dụng biện pháp bảo vệ. Hai trường hợp miễn trừ về nhân sự chỉ áp dụng cho dữ liệu người lao động, không áp dụng cho dữ liệu khách hàng lưu trên cùng hệ thống. Để có căn cứ áp dụng miễn trừ, doanh nghiệp cần ghi rõ việc quản lý nhân sự xuyên biên giới trong nội quy, quy chế hoặc thỏa ước.

4. Hợp đồng với nhà cung cấp đám mây phải có các nội dung bắt buộc

Khi ký hợp đồng có liên quan tới xử lý dữ liệu với nhà cung cấp dịch vụ đám mây, doanh nghiệp phải bảo đảm hợp đồng:

  • Nêu rõ việc chấp hành pháp luật Việt Nam về bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin về bộ phận, nhân sự bảo vệ dữ liệu.
  • Xác định luồng xử lý dữ liệu, vai trò và trách nhiệm của từng bên.
  • Nêu yêu cầu cụ thể về các biện pháp bảo mật về kỹ thuật và tổ chức.
  • Buộc nhà cung cấp thông báo ngay mọi thay đổi có thể ảnh hưởng tới dữ liệu.
  • Buộc các bên tuân thủ thời hạn xử lý, yêu cầu xóa, hủy dữ liệu và bảo đảm quyền của chủ thể dữ liệu.
  • Quy định việc phân cấp quyền truy cập hợp lý.

Dữ liệu cá nhân trên điện toán đám mây phải được mã hóa khi lưu trữ và khi truyền, kèm phân quyền truy cập nghiêm ngặt. Nhà cung cấp đám mây phải yêu cầu nhà thầu phụ thực hiện nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu. Nhà cung cấp cũng phải tự đánh giá tuân thủ mỗi năm một lần. Nếu dữ liệu khách hàng trên đám mây không được mã hóa, cả bên cung cấp và bên sử dụng dịch vụ đều có thể bị phạt từ 50 đến 70 triệu đồng.

Hợp đồng mẫu của nhà cung cấp đám mây quốc tế thường đã có điều khoản bảo mật và mã hóa, nhưng hiếm khi nhắc đến pháp luật Việt Nam hay nhân sự bảo vệ dữ liệu. Doanh nghiệp có thể bổ sung các nội dung còn thiếu bằng phụ lục hoặc văn bản thỏa thuận riêng về xử lý dữ liệu.

5. Chia sẻ dữ liệu trong tập đoàn là chuyển giao giữa các pháp nhân khác nhau

Các bộ phận trong cùng một tổ chức được chia sẻ dữ liệu cho nhau theo đúng mục đích đã xác lập. Đây là trường hợp chuyển giao được phép, với điều kiện tổ chức có quy trình kiểm soát và biện pháp ngăn nhân viên chia sẻ trái phép. Công ty con tại Việt Nam và công ty mẹ ở nước ngoài lại là hai pháp nhân khác nhau. Việc gửi dữ liệu từ công ty con sang công ty mẹ là chuyển giao cho tổ chức khác, đồng thời là chuyển dữ liệu ra nước ngoài.

Với từng luồng dữ liệu, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cần xác định ba điểm:

  • căn cứ chuyển giao là sự đồng ý, hợp đồng với bên xử lý, hay trường hợp miễn hồ sơ về nhân sự;
  • công ty mẹ là bên kiểm soát độc lập hay là bên xử lý;
  • thỏa thuận chuyển giao nội bộ tập đoàn đã có đủ nội dung theo pháp luật Việt Nam hay chưa.

Pháp luật Việt Nam chưa có cơ chế đồng kiểm soát. Vì vậy, khi công ty mẹ tự đặt mục đích sử dụng dữ liệu, công ty mẹ là một bên kiểm soát riêng. Cách phân vai cho từng luồng được minh họa trong bài Một doanh nghiệp FDI, năm luồng dữ liệu, năm vai trò.

6. Bốn tình huống và kết luận

6.1. Công ty con gửi dữ liệu lương thưởng về công ty mẹ để phê duyệt

Công ty con tại Việt Nam gửi bảng lương, đánh giá hiệu quả công việc của người lao động về công ty mẹ ở Singapore để phê duyệt tăng lương. Nếu nội quy hoặc quy chế lao động của công ty con ghi rõ việc quản lý nhân sự theo cơ chế tập đoàn, công ty con được miễn lập hồ sơ đánh giá tác động cho luồng này. Công ty con vẫn cần thỏa thuận chuyển giao với công ty mẹ và phải thông báo cho người lao động.

6.2. Doanh nghiệp dùng phần mềm quản lý khách hàng của nhà cung cấp nước ngoài

Một công ty phân phối lưu dữ liệu 50.000 khách hàng trên phần mềm quản lý khách hàng chạy tại trung tâm dữ liệu ở Nhật Bản. Đây là trường hợp lưu trữ dữ liệu ở nước ngoài. Công ty phải làm ba việc: lập hồ sơ đánh giá tác động chuyển dữ liệu ra nước ngoài; bổ sung phụ lục hợp đồng với nhà cung cấp theo các nội dung bắt buộc; kiểm tra việc mã hóa.

6.3. Công ty lữ hành gửi danh sách khách cho khách sạn ở nước ngoài

Một công ty lữ hành gửi họ tên, số hộ chiếu của khách cho khách sạn và hãng hàng không ở Thái Lan để đặt dịch vụ. Vì công ty cung cấp dữ liệu để ký hợp đồng và làm thủ tục vận chuyển, khách sạn, công ty không phải lập hồ sơ đánh giá tác động. Công ty chỉ nên gửi ảnh hộ chiếu khi đối tác thực sự yêu cầu, và gửi qua kênh bảo mật.

6.4. Doanh nghiệp đưa dữ liệu khách hàng vào công cụ trí tuệ nhân tạo ở nước ngoài

Nhân viên chăm sóc khách hàng dán nội dung khiếu nại, kèm họ tên và số điện thoại, vào một công cụ trí tuệ nhân tạo trực tuyến để soạn thư trả lời. Khi đó, dữ liệu khách hàng đã được đưa lên nền tảng ở nước ngoài để xử lý tiếp. Doanh nghiệp có hai cách xử lý. Cách thứ nhất là chọn công cụ có thỏa thuận xử lý dữ liệu và đưa công cụ vào hồ sơ đánh giá tác động. Cách thứ hai là quy định nhân viên phải khử nhận dạng nội dung trước khi dùng công cụ.

7. Mức phạt có thể tính theo doanh thu tại Việt Nam

Hành viMức phạt với tổ chức
Không lập, không nộp hồ sơ trong 60 ngày, không hoàn thiện trong 30 ngày, không cập nhật hồ sơ; không kiểm soát việc bên nhận chuyển tiếp dữ liệu30 đến 50 triệu đồng
Không có hợp đồng chuyển giao; không bảo đảm sự đồng ý hoặc không thông báo việc chuyển ra nước ngoài; không áp dụng biện pháp bảo mật; tiếp tục chuyển sau quyết định yêu cầu ngừng50 đến 100 triệu đồng
Chuyển không lập hồ sơ, che giấu hoặc khai sai luồng dữ liệu dẫn đến lộ, mất dữ liệu của từ 10.000 công dân Việt Nam trở lên, hoặc tiếp tục chuyển sau quyết định yêu cầu ngừng1% đến 5% doanh thu năm trước tại thị trường Việt Nam, tùy số người bị ảnh hưởng; nếu không có doanh thu hoặc mức tính thấp hơn 3 tỷ đồng thì từ 200 triệu đến 3 tỷ đồng

Doanh nghiệp còn có thể bị đình chỉ hoạt động chuyển dữ liệu ra nước ngoài từ 06 đến 12 tháng. Doanh nghiệp cũng có thể bị buộc yêu cầu bên nhận xóa toàn bộ dữ liệu đã chuyển trái quy định. Cơ quan chuyên trách cũng có quyền yêu cầu ngừng chuyển dữ liệu khi phát hiện dữ liệu được dùng vào hoạt động có thể gây tổn hại đến quốc phòng, an ninh quốc gia.

8. Châu Âu kiểm soát dựa trên mức độ bảo vệ tại nước nhận, còn Việt Nam kiểm soát bằng hồ sơ đánh giá tác động

Năm 2023, Ủy ban Bảo vệ dữ liệu Ireland phạt Meta 1,2 tỷ euro, mức phạt cao nhất từ khi GDPR có hiệu lực. Lý do là Meta tiếp tục chuyển dữ liệu người dùng Facebook tại châu Âu sang Hoa Kỳ dựa trên điều khoản hợp đồng mẫu. Các điều khoản này không khắc phục được rủi ro cơ quan tình báo Hoa Kỳ tiếp cận dữ liệu. Ngoài tiền phạt, Meta bị yêu cầu ngừng chuyển dữ liệu và đưa hoạt động xử lý về đúng quy định.

Vấn đềViệt NamGDPR
Cơ chế chínhLập và nộp hồ sơ đánh giá tác động cho cơ quan chuyên tráchQuyết định công nhận mức độ bảo vệ tương đương, điều khoản hợp đồng mẫu, quy tắc ràng buộc nội bộ tập đoàn
Đánh giá nước nhậnĐánh giá mức độ bảo vệ tại bên nhận trong báo cáoPhải đánh giá pháp luật của nước nhận, nhất là khả năng cơ quan nhà nước tiếp cận dữ liệu
Nộp cho cơ quan nhà nướcBắt buộc, trong 60 ngàyKhông phải nộp; lưu tại doanh nghiệp
Mức phạt tối đa5% doanh thu năm trước4% doanh thu toàn cầu hoặc 20 triệu euro

Vụ Meta cho thấy doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào điều khoản hợp đồng mẫu khi chuyển dữ liệu ra nước ngoài. Doanh nghiệp tại Việt Nam cũng cần lưu ý điều này. Báo cáo đánh giá tác động phải đánh giá thực chất mức độ bảo vệ dữ liệu tại bên nhận. Báo cáo không nên chỉ dẫn chiếu hợp đồng mẫu của nhà cung cấp.

9. Những việc cần tránh khi chuyển dữ liệu ra nước ngoài

  • Cho rằng dùng phần mềm dạng dịch vụ không phải là chuyển dữ liệu ra nước ngoài.
  • Áp dụng miễn trừ về nhân sự cho cả dữ liệu khách hàng trên cùng hệ thống.
  • Coi công ty mẹ là bộ phận nội bộ, nên không ký thỏa thuận chuyển giao.
  • Chấp nhận hợp đồng mẫu của nhà cung cấp đám mây mà không bổ sung nội dung theo pháp luật Việt Nam.
  • Lập hồ sơ một lần rồi không cập nhật khi thêm nhà cung cấp hoặc mục đích mới.

10. Những việc doanh nghiệp nên làm

  • Lập danh sách hệ thống và nhà cung cấp lưu trữ hoặc xử lý dữ liệu ở nước ngoài, kể cả công cụ trí tuệ nhân tạo.
  • Phân loại từng luồng: phải lập hồ sơ, được miễn, hay cần chuyển về lưu trữ trong nước.
  • Ký thỏa thuận chuyển giao trong tập đoàn và ghi việc quản lý nhân sự xuyên biên giới vào nội quy, quy chế.
  • Bổ sung phụ lục hợp đồng đám mây về pháp luật Việt Nam, mã hóa khi lưu và khi truyền, nhà thầu phụ và thông báo sự cố.
  • Lập và nộp hồ sơ đánh giá tác động trong 60 ngày, và cập nhật hồ sơ khi có thay đổi.

Ngoài pháp luật về dữ liệu cá nhân, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng còn phải lưu một số dữ liệu người dùng tại Việt Nam theo pháp luật về an ninh mạng.

Đọc tiếp trong chuỗi bài Bảo vệ dữ liệu cá nhân