Doanh nghiệp FDI bán hàng cho người tiêu dùng dưới hình thức đại lý cần xem lại mô hình kinh doanh. Bài viết giúp doanh nghiệp xác định mô hình đó nay cần những giấy phép nào và nên điều chỉnh hợp đồng ra sao.

Lưu ý về bài viết

Từ ngày 18/10/2026, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài làm đại lý bán hàng cho người tiêu dùng đang thực hiện quyền phân phối bán lẻ. Doanh nghiệp này phải có Giấy phép kinh doanh cho quyền phân phối bán lẻ và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng điểm bán. Nếu doanh nghiệp làm đại lý bán hàng cho thương nhân, tổ chức, hoạt động này thuộc bán buôn.

Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

1. Nghị định 09/2018 xếp đại lý thành một hoạt động phân phối riêng

Theo Nghị định 09/2018/NĐ-CP, phân phối gồm bốn hoạt động: bán buôn, bán lẻ, đại lý bán hàng hóa và nhượng quyền thương mại. Định nghĩa bán buôn và định nghĩa bán lẻ không nhắc đến đại lý. Vì vậy, đại lý bán hàng hóa là một hoạt động phân phối riêng, không thuộc bán buôn và không thuộc bán lẻ.

Nghị định 09/2018 không nói rõ doanh nghiệp làm đại lý bán hàng có cần Giấy phép kinh doanh hay không. Danh mục hoạt động phải xin Giấy phép kinh doanh gồm quyền phân phối bán lẻ và dịch vụ trung gian thương mại, nhưng không nhắc đến đại lý bán hàng hóa. Trong khi đó, Luật Thương mại xếp đại lý thương mại vào nhóm hoạt động trung gian thương mại. Vì vậy, hoạt động đại lý bán hàng của doanh nghiệp có thể được xếp vào một trong ba loại sau:

  • hoạt động phân phối dưới hình thức đại lý: doanh nghiệp chỉ cần đăng ký hoạt động này trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc đăng ký doanh nghiệp;
  • dịch vụ trung gian thương mại: doanh nghiệp phải có Giấy phép kinh doanh;
  • đại lý hoa hồng: theo cách phân loại trong cam kết WTO của Việt Nam, đây là dịch vụ bán buôn.

Văn bản Bộ Công Thương trả lời doanh nghiệp năm 2019 cho thấy cách xếp loại này chưa rõ. Bộ giải thích rằng đại lý hoa hồng là dịch vụ bán buôn, thực hiện dưới danh nghĩa người khác và có thu phí. Tuy nhiên, Bộ không kết luận được một hoạt động cụ thể thuộc đại lý hoa hồng hay môi giới thương mại khi chưa có mô tả chi tiết. Do quy định chưa rõ, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài bán hàng cho người tiêu dùng dưới hình thức đại lý có thể cho rằng mình không thực hiện quyền phân phối bán lẻ.

2. Nghị định 342/2026 xếp đại lý theo người mua hàng của đại lý

Nghị định 342/2026/NĐ-CP giữ bốn hoạt động phân phối như cũ, nhưng định nghĩa lại bán buôn và bán lẻ:

  • bán buôn là bán hàng hóa cho thương nhân bán buôn, thương nhân bán lẻ và thương nhân, tổ chức khác, có bao gồm đại lý bán buôn;
  • bán lẻ là bán hàng hóa cho cá nhân, hộ gia đình, tổ chức khác để sử dụng vào mục đích tiêu dùng, có bao gồm đại lý bán lẻ.

Nghị định cũng loại đại lý bán buôn và đại lý bán lẻ hàng hóa ra khỏi dịch vụ trung gian thương mại. Như vậy, đại lý bán hàng hóa không còn là một hoạt động phân phối riêng. Doanh nghiệp làm đại lý đang bán buôn hay bán lẻ tùy thuộc vào người mua hàng từ đại lý. Nếu người mua là thương nhân hoặc tổ chức, doanh nghiệp đang bán buôn. Nếu người mua là cá nhân, hộ gia đình mua hàng để dùng cho sinh hoạt, doanh nghiệp đang bán lẻ.

Định nghĩa bán lẻ có nhắc đến tổ chức mua hàng để tiêu dùng. Tuy nhiên, Bộ Công Thương đã hướng dẫn rằng bán lẻ là bán trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng để dùng cho sinh hoạt cá nhân, gia đình. Theo hướng dẫn này, việc bán hàng tiêu dùng cho nhà máy, doanh nghiệp, tổ chức để trang bị cho nhân viên hoặc phục vụ hoạt động của tổ chức đó là bán buôn. Hàng tiêu dùng ở đây có thể là thực phẩm, thiết bị văn phòng, văn phòng phẩm hoặc quần áo bảo hộ lao động. Doanh nghiệp bán các hàng hóa này cho tổ chức không cần Giấy phép kinh doanh.

Bộ Công Thương ban hành hướng dẫn này khi Nghị định 09/2018 còn hiệu lực. Nghị định 342 giữ nguyên định nghĩa bán lẻ ở điểm này. Theo chúng tôi, doanh nghiệp có thể tiếp tục áp dụng hướng dẫn đó.

Hoạt động của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoàiTheo Nghị định 09/2018Theo Nghị định 342/2026
Nhận hàng của bên giao đại lý và bán cho thương nhân, tổ chứcĐại lý bán hàng hóa, một hoạt động phân phối riêng. Hoạt động này cũng có thể bị xem là dịch vụ trung gian thương mạiBán buôn. Doanh nghiệp không cần Giấy phép kinh doanh, trừ trường hợp hàng hóa là dầu, mỡ bôi trơn có nguồn gốc từ dầu mỏ
Nhận hàng của bên giao đại lý và bán cho người tiêu dùngĐại lý bán hàng hóa, chưa được xếp vào bán lẻBán lẻ. Doanh nghiệp cần Giấy phép kinh doanh và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng điểm bán
Đại diện cho thương nhân, môi giới thương mại, ủy thác mua bán hàng hóaDịch vụ trung gian thương mại, cần Giấy phép kinh doanhDịch vụ trung gian thương mại, cần Giấy phép kinh doanh

Thay đổi này tác động đến doanh nghiệp làm đại lý theo hai hướng ngược nhau:

  • doanh nghiệp làm đại lý bán lẻ phải có Giấy phép kinh doanh và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ, kể cả khi trước đây doanh nghiệp chưa xin các giấy phép này;
  • doanh nghiệp chỉ làm đại lý bán hàng cho thương nhân, tổ chức thì thực hiện quyền phân phối bán buôn. Doanh nghiệp này không cần Giấy phép kinh doanh cho hoạt động đại lý.

3. Doanh nghiệp làm đại lý bán lẻ cần hai loại giấy phép

Giấy phép kinh doanh cho quyền phân phối bán lẻ. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính cấp giấy phép này. Cơ quan cấp phép xem xét hồ sơ trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ đủ và hợp lệ. Nếu nhà đầu tư không thuộc nước, vùng lãnh thổ có điều ước cam kết mở cửa thị trường với Việt Nam, cơ quan cấp phép phải lấy ý kiến Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trước khi cấp phép. Khi đó, thời gian giải quyết dài hơn.

Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng điểm bán. Cơ sở bán lẻ là địa điểm thực hiện hoạt động bán lẻ. Máy bán hàng tự động và phương tiện bán hàng lưu động không phải là cơ sở bán lẻ. Mỗi cửa hàng, quầy hàng hoặc điểm bán của đại lý cần một giấy phép riêng, kể cả điểm bán đầu tiên. Ngoài giấy phép này, doanh nghiệp còn cần một trong hai loại giấy tờ sau cho địa điểm bán hàng, tùy theo diện tích:

  • với cơ sở có diện tích bán hàng dưới 500 mét vuông: giấy chứng nhận đăng ký chi nhánh hoặc địa điểm kinh doanh;
  • với cơ sở có diện tích bán hàng từ 500 mét vuông trở lên: giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho dự án lập cơ sở bán lẻ.

Từ cơ sở bán lẻ thứ hai, một số nhà đầu tư còn phải qua kiểm tra nhu cầu kinh tế, tùy theo nước của nhà đầu tư và điều ước mà nước đó đã ký với Việt Nam.

Một số hàng hóa có điều kiện riêng. Gạo, đường, vật phẩm đã ghi hình, sách, báo và tạp chí chưa được Việt Nam cam kết mở cửa. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chỉ được bán lẻ các hàng hóa này tại cửa hàng tiện lợi, siêu thị mini hoặc siêu thị đã được cấp Giấy phép lập cơ sở bán lẻ. Thời hạn kinh doanh các hàng hóa này là 05 năm.

4. Bốn mô hình đại lý cần được rà soát lại

4.1. Doanh nghiệp nhận hàng ký gửi và bán tại cửa hàng của mình

Giả định một công ty có vốn đầu tư nước ngoài nhận hàng của nhà sản xuất theo hợp đồng đại lý, trưng bày tại cửa hàng và bán cho khách lẻ. Công ty hưởng hoa hồng, còn hàng hóa vẫn thuộc sở hữu của nhà sản xuất. Theo Nghị định 342, công ty đang bán lẻ. Công ty cần Giấy phép kinh doanh cho quyền phân phối bán lẻ và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho cửa hàng.

4.2. Doanh nghiệp làm đại lý cho công ty mẹ và bán cho nhà phân phối

Giả định một công ty có vốn đầu tư nước ngoài làm đại lý cho công ty mẹ ở nước ngoài. Công ty bán hàng cho nhà phân phối, siêu thị và đại lý cấp dưới, nhưng không bán cho người tiêu dùng. Công ty đang bán buôn. Công ty chỉ cần đăng ký hoạt động bán buôn trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc đăng ký doanh nghiệp. Nếu nhà đầu tư không thuộc nước có điều ước cam kết mở cửa thị trường, cơ quan đăng ký phải lấy ý kiến Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trước khi ghi nhận hoạt động này.

Công ty chỉ được xem là bán buôn khi hợp đồng, hóa đơn và cách giao hàng thể hiện công ty bán cho thương nhân, tổ chức. Nếu công ty nhận đơn hàng trực tiếp của người tiêu dùng, kể cả qua trang web, công ty đã có hoạt động bán lẻ.

4.3. Doanh nghiệp làm đại lý bán hàng qua sàn thương mại điện tử

Việc bán hàng qua sàn không làm thay đổi bản chất của giao dịch. Nếu công ty bán cho người tiêu dùng trên sàn với tư cách đại lý của nhà sản xuất, công ty đang bán lẻ và cần Giấy phép kinh doanh cho quyền phân phối bán lẻ. Nghị định định nghĩa cơ sở bán lẻ là một địa điểm. Vì vậy, doanh nghiệp chỉ bán trực tuyến nên trao đổi với cơ quan cấp phép về việc kho hàng hoặc điểm giao nhận có được xem là cơ sở bán lẻ hay không.

4.4. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài giao hàng cho đại lý Việt Nam bán lẻ

Giả định một công ty có vốn đầu tư nước ngoài nhập khẩu hàng hóa và giao cho các cửa hàng của doanh nghiệp Việt Nam làm đại lý bán lẻ. Theo Luật Thương mại, bên giao đại lý vẫn là chủ sở hữu hàng hóa cho đến khi hàng được bán. Bên đại lý Việt Nam là bên trực tiếp bán lẻ.

Nghị định 342 không nói rõ bên giao đại lý trong trường hợp này có đang thực hiện quyền phân phối bán lẻ hay không. Doanh nghiệp nên làm rõ điểm này với cơ quan cấp phép trước khi ký hợp đồng đại lý. Doanh nghiệp cũng nên xem lại hình thức hợp đồng. Nếu doanh nghiệp bán đứt hàng hóa cho nhà bán lẻ Việt Nam, hoạt động này rõ ràng là bán buôn.

5. Doanh nghiệp đang làm đại lý bán lẻ cần làm gì

Nghị định 342 cho phép doanh nghiệp đã có Giấy phép kinh doanh và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ trước ngày 18/10/2026 tiếp tục thực hiện các hoạt động đã được cấp phép. Nghị định không có quy định chuyển tiếp riêng cho doanh nghiệp đã đăng ký hoạt động đại lý mà chưa có các giấy phép này.

Vì vậy, nếu doanh nghiệp đang bán cho người tiêu dùng dưới hình thức đại lý, từ ngày 18/10/2026 hoạt động đó là bán lẻ. Doanh nghiệp nên nộp hồ sơ xin Giấy phép kinh doanh và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ sớm. Doanh nghiệp không nên đợi đến lần điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc đăng ký doanh nghiệp tiếp theo mới xin các giấy phép này. Nếu nhà đầu tư thuộc trường hợp phải lấy ý kiến Bộ Công an và Bộ Quốc phòng, doanh nghiệp cần tính thêm thời gian cho bước này.

6. Những việc doanh nghiệp nên làm

  • Xác định người mua trong từng kênh bán. Lập danh sách các kênh: cửa hàng, quầy hàng, trang web, sàn thương mại điện tử, đại lý cấp dưới. Với mỗi kênh, ghi rõ người mua là thương nhân hay người tiêu dùng.
  • Rà soát hợp đồng đại lý. Xem ai là chủ sở hữu hàng hóa, ai bán cho khách hàng cuối cùng và ai xuất hóa đơn. Các điểm này quyết định doanh nghiệp đang bán buôn hay bán lẻ.
  • Đối chiếu với giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và đăng ký doanh nghiệp. Kiểm tra mục tiêu dự án và ngành nghề đã đăng ký có ghi nhận quyền phân phối bán buôn, bán lẻ tương ứng hay không.
  • Nộp hồ sơ xin Giấy phép kinh doanh nếu doanh nghiệp có bất kỳ kênh nào bán cho người tiêu dùng.
  • Lập danh sách điểm bán và xin giấy phép cho từng điểm, cùng giấy chứng nhận đăng ký chi nhánh, địa điểm kinh doanh hoặc giấy chứng nhận đăng ký đầu tư tương ứng với diện tích.
  • Lập lịch báo cáo. Doanh nghiệp được cấp phép phải báo cáo tình hình hoạt động mua bán hàng hóa trước ngày 15 tháng 01 và trước ngày 15 tháng 7 hằng năm.

Đọc tiếp trong chuỗi bài Nghị định 342/2026 về mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI