Đại diện, môi giới, ủy thác và đại lý là bốn cách làm trung gian khác nhau. Bài viết giúp doanh nghiệp FDI xác định hoạt động của mình thuộc loại nào và có cần Giấy phép kinh doanh hay không.
Lưu ý về bài viết
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài làm trung gian cho việc mua bán hàng hóa phải có Giấy phép kinh doanh. Từ ngày 18/10/2026, đại lý bán buôn và đại lý bán lẻ không còn thuộc nhóm trung gian thương mại. Theo chúng tôi, hoạt động trung gian cho người cung ứng dịch vụ không thuộc phạm vi của Nghị định 342/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp làm trung gian cho dịch vụ vẫn có thể phải đáp ứng điều kiện riêng của ngành dịch vụ đó.
Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
1. Theo Luật Thương mại, trung gian thương mại gồm bốn hoạt động
Trung gian thương mại là hoạt động của một thương nhân thực hiện giao dịch thương mại cho một hoặc một số thương nhân xác định. Theo Luật Thương mại, trung gian thương mại gồm bốn hoạt động: đại diện cho thương nhân, môi giới thương mại, ủy thác mua bán hàng hóa và đại lý thương mại. Bốn hoạt động này khác nhau ở hai điểm: bên trung gian đứng tên ai khi giao dịch, và bên trung gian có ký hợp đồng với khách hàng hay không.
| Hoạt động | Bên trung gian làm gì | Bên trung gian đứng tên ai | Áp dụng cho |
|---|---|---|---|
| Đại diện cho thương nhân | Nhận ủy nhiệm của thương nhân khác để thực hiện hoạt động thương mại theo chỉ dẫn của thương nhân đó, và hưởng thù lao | Thương nhân giao đại diện | Hàng hóa và dịch vụ |
| Môi giới thương mại | Làm trung gian cho bên mua và bên bán trong việc đàm phán, giao kết hợp đồng, và hưởng thù lao theo hợp đồng môi giới. Bên môi giới không phải là một bên của hợp đồng mua bán | Không đứng tên trong hợp đồng mua bán | Hàng hóa và dịch vụ |
| Ủy thác mua bán hàng hóa | Mua hoặc bán hàng hóa theo điều kiện đã thỏa thuận với bên ủy thác, và nhận thù lao ủy thác | Chính mình | Chỉ hàng hóa |
| Đại lý thương mại | Mua, bán hàng hóa cho bên giao đại lý, hoặc cung ứng dịch vụ của bên giao đại lý cho khách hàng, và hưởng thù lao. Hàng hóa hoặc tiền giao cho đại lý vẫn thuộc sở hữu của bên giao đại lý | Chính mình | Hàng hóa và dịch vụ |
Đại lý thương mại có thể được tổ chức dưới hình thức đại lý bao tiêu, đại lý độc quyền hoặc tổng đại lý. Thù lao đại lý được trả bằng hoa hồng hoặc chênh lệch giá, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
Đại diện cho thương nhân không giống văn phòng đại diện. Văn phòng đại diện là đơn vị phụ thuộc của thương nhân nước ngoài, chỉ được tìm hiểu thị trường và thực hiện một số hoạt động xúc tiến thương mại. Còn bên đại diện cho thương nhân là một thương nhân độc lập, cung cấp dịch vụ đại diện cho thương nhân khác để hưởng thù lao.
2. Phạm vi của Nghị định 342 chỉ gồm hoạt động trung gian trong mua bán hàng hóa
Phạm vi điều chỉnh của Nghị định 342 gồm hoạt động mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa. Dịch vụ trung gian thương mại được Nghị định xếp vào nhóm các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa.
Hàng hóa theo Nghị định này là động sản thuộc phạm vi cam kết của Việt Nam về quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu và quyền phân phối. Khái niệm này hẹp hơn khái niệm hàng hóa trong Luật Thương mại, vốn bao gồm cả vật gắn liền với đất đai.
Theo chúng tôi, Giấy phép kinh doanh theo Nghị định 342 chỉ áp dụng cho dịch vụ trung gian trong việc mua bán hàng hóa. Doanh nghiệp làm đại lý hoặc môi giới cho người cung ứng dịch vụ không thực hiện hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa. Vì vậy, doanh nghiệp này không cần Giấy phép kinh doanh theo Nghị định 342. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện sau:
- điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài trong ngành dịch vụ đó, theo pháp luật về đầu tư và cam kết của Việt Nam;
- điều kiện kinh doanh theo luật chuyên ngành, nếu ngành dịch vụ đó có luật riêng.
Một số hoạt động trung gian có luật riêng điều chỉnh:
- môi giới bất động sản chịu sự điều chỉnh của pháp luật về kinh doanh bất động sản;
- đại lý và môi giới bảo hiểm chịu sự điều chỉnh của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm;
- đại lý lữ hành chịu sự điều chỉnh của pháp luật về du lịch.
Với các hoạt động này, doanh nghiệp xác định điều kiện theo luật chuyên ngành, không theo Nghị định 342.
3. Yêu cầu về Giấy phép kinh doanh phụ thuộc vào bản chất của từng hoạt động
| Hoạt động của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài | Bản chất theo Luật Thương mại và Nghị định 342 | Giấy phép kinh doanh theo Nghị định 342 |
|---|---|---|
| Thay mặt hãng nước ngoài đàm phán và ký hợp đồng bán hàng hóa cho khách hàng Việt Nam, với danh nghĩa của hãng | Đại diện cho thương nhân trong mua bán hàng hóa | Cần |
| Giới thiệu người mua Việt Nam cho nhà cung cấp nước ngoài và nhận phí khi hai bên ký hợp đồng mua bán hàng hóa | Môi giới thương mại trong mua bán hàng hóa | Cần |
| Nhận ủy thác của khách hàng, đứng tên mình để nhập khẩu hoặc mua hàng hóa cho khách hàng | Ủy thác mua bán hàng hóa | Cần. Nếu doanh nghiệp đứng tên trên tờ khai nhập khẩu, doanh nghiệp còn cần quyền nhập khẩu |
| Nhận hàng của bên giao đại lý và bán cho thương nhân, tổ chức | Đại lý bán buôn, thuộc bán buôn | Không cần, trừ dầu, mỡ bôi trơn có nguồn gốc từ dầu mỏ |
| Nhận hàng của bên giao đại lý và bán cho người tiêu dùng | Đại lý bán lẻ, thuộc bán lẻ | Cần, cùng Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng điểm bán |
| Bán vé, bán dịch vụ của hãng vận tải, khách sạn hoặc nhà cung cấp dịch vụ khác cho khách hàng | Đại lý cung ứng dịch vụ | Không cần theo Nghị định 342. Doanh nghiệp kiểm tra điều kiện của ngành dịch vụ đó |
| Môi giới mua bán, cho thuê nhà, căn hộ, quyền sử dụng đất | Môi giới bất động sản, không phải hàng hóa theo Nghị định 342 | Không cần theo Nghị định 342. Doanh nghiệp áp dụng pháp luật về kinh doanh bất động sản |
Nếu doanh nghiệp kết nối người mua và người bán trên một nền tảng số, doanh nghiệp còn phải xem xét quy định về nền tảng thương mại điện tử trung gian. Hoạt động quản lý, vận hành nền tảng này phải có Giấy phép kinh doanh theo quy định riêng của Nghị định 342.
4. Tên hợp đồng không quyết định bản chất của hoạt động
Cơ quan cấp phép xem xét giao dịch thực tế, không chỉ xem tên gọi của hợp đồng. Ví dụ, một hợp đồng có tên "hợp đồng đại lý", nhưng bên đại lý mua đứt hàng hóa, tự định giá bán và tự chịu rủi ro. Về bản chất, hợp đồng này là hợp đồng mua bán.
Ngược lại, một hợp đồng có tên "hợp đồng dịch vụ tư vấn", nhưng bên tư vấn nhận phí theo giá trị đơn hàng mà mình giới thiệu. Hợp đồng này có thể là hợp đồng môi giới thương mại.
Để xác định đúng hoạt động, doanh nghiệp trả lời bốn câu hỏi:
- Ai là chủ sở hữu hàng hóa trước khi hàng đến tay khách hàng?
- Ai ký hợp đồng với khách hàng, và ký với danh nghĩa của ai?
- Ai nhận tiền của khách hàng và ai xuất hóa đơn?
- Doanh nghiệp nhận thù lao, hoa hồng, hay lợi nhuận từ chênh lệch giá mua và giá bán?
5. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp Giấy phép kinh doanh cho dịch vụ trung gian thương mại
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính cấp Giấy phép kinh doanh cho dịch vụ trung gian thương mại. Cơ quan cấp phép không lấy ý kiến Bộ Công Thương. Theo Nghị định 09/2018, cơ quan cấp phép phải lấy ý kiến Bộ Công Thương. Từ ngày 01/7/2025, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã thay Bộ Công Thương xem xét các hồ sơ này.
Điều kiện cấp phép phụ thuộc vào nước của nhà đầu tư:
- Nhà đầu tư thuộc nước, vùng lãnh thổ có điều ước cam kết mở cửa thị trường với Việt Nam phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường trong điều ước đó. Nếu doanh nghiệp đã thành lập tại Việt Nam từ 01 năm trở lên, doanh nghiệp không được còn nợ thuế quá hạn. Thời hạn kinh doanh trên giấy phép tương ứng với thời hạn trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
- Nhà đầu tư không thuộc các nước, vùng lãnh thổ nói trên phải đáp ứng thêm tiêu chí về pháp luật chuyên ngành và về mức độ cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước cùng lĩnh vực. Cơ quan cấp phép lấy ý kiến Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trước khi cấp phép. Thời hạn kinh doanh là 05 năm.
- Nếu dịch vụ trung gian mà doanh nghiệp cung cấp chưa được Việt Nam cam kết mở cửa trong điều ước, nhà đầu tư thuộc nước có điều ước cũng phải đáp ứng tiêu chí về pháp luật chuyên ngành và mức độ cạnh tranh nói trên. Thời hạn kinh doanh trong trường hợp này là 05 năm.
6. Những việc doanh nghiệp nên làm
- Mô tả từng dòng doanh thu. Với mỗi dòng doanh thu, ghi rõ doanh nghiệp bán hàng hóa, bán dịch vụ, hay nhận thù lao cho việc giúp bên khác bán.
- Xếp mỗi dòng doanh thu vào đúng hoạt động: mua bán, đại diện, môi giới, ủy thác hoặc đại lý, theo bốn câu hỏi ở mục 4.
- Tách trung gian cho hàng hóa khỏi trung gian cho dịch vụ. Trung gian cho hàng hóa cần Giấy phép kinh doanh. Trung gian cho dịch vụ cần đối chiếu với điều kiện của ngành dịch vụ đó.
- Sửa hợp đồng cho đúng mô hình. Nếu doanh nghiệp muốn hoạt động đại lý của mình được xếp vào bán buôn, hợp đồng cần thể hiện rõ doanh nghiệp bán cho thương nhân, tổ chức và không bán cho người tiêu dùng.
- Nộp hồ sơ xin Giấy phép kinh doanh trước khi bắt đầu hoạt động trung gian cho hàng hóa, và tính thêm thời gian lấy ý kiến Bộ Công an, Bộ Quốc phòng nếu nhà đầu tư thuộc diện này.
Đọc tiếp trong chuỗi bài Nghị định 342/2026 về mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI
- Bài trước: Đại lý bán lẻ của doanh nghiệp FDI nay là hoạt động bán lẻ
- Bài tiếp theo: Hoạt động liên quan đến mua bán hàng hóa: khi nào cần giấy phép
- Liên quan: Ngành nghề quyết định nhà đầu tư nước ngoài được làm gì
- Toàn bộ chuỗi 5 bài: Nghị định 342/2026 thay đổi gì so với Nghị định 09/2018


