Doanh nghiệp FDI đang có Giấy phép kinh doanh hoặc chuẩn bị xin giấy phép cần biết quy định nào đã thay đổi. Bài viết đối chiếu hai nghị định theo từng nội dung để doanh nghiệp biết việc cần rà soát.
Lưu ý về bài viết
Nghị định 342/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 09/2018/NĐ-CP từ ngày 18/10/2026. Doanh nghiệp vẫn cần hai loại giấy phép như trước: Giấy phép kinh doanh và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ. Các thay đổi chính gồm: cách xếp loại hoạt động đại lý; cơ quan cho ý kiến trước khi cấp phép; điều kiện cấp phép; chế độ báo cáo; các trường hợp thu hồi giấy phép.
Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
1. Đại lý bán hàng được xếp vào bán buôn hoặc bán lẻ
Thay đổi này tác động trực tiếp đến doanh nghiệp đang bán hàng qua hình thức đại lý. Theo Nghị định 09/2018, đại lý bán hàng hóa là một hoạt động phân phối riêng, bên cạnh bán buôn và bán lẻ. Theo Nghị định 342:
- đại lý bán buôn thuộc hoạt động bán buôn;
- đại lý bán lẻ thuộc hoạt động bán lẻ;
- cả hai loại đại lý này không còn thuộc dịch vụ trung gian thương mại.
Vì vậy, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài làm đại lý bán hàng cho người tiêu dùng phải có Giấy phép kinh doanh cho quyền phân phối bán lẻ. Doanh nghiệp này còn phải có Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng điểm bán.
Hoạt động đại lý bán hàng cho thương nhân được xếp vào bán buôn. Doanh nghiệp làm đại lý loại này không cần Giấy phép kinh doanh, trừ khi hàng hóa thuộc nhóm phải có Giấy phép kinh doanh. Các mô hình đại lý được phân tích trong bài Đại lý bán lẻ của doanh nghiệp FDI nay là hoạt động bán lẻ.
2. Các định nghĩa khác cũng được viết lại
| Nội dung | Nghị định 09/2018 | Nghị định 342/2026 |
|---|---|---|
| Hàng hóa | Không định nghĩa riêng | Động sản thuộc phạm vi cam kết của Việt Nam về quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu và quyền phân phối |
| Thương mại điện tử | Cung cấp dịch vụ thương mại điện tử, tức là thiết lập trang web để thương nhân khác bán hàng, cung ứng dịch vụ | Quản lý và vận hành nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử và nền tảng thương mại tích hợp |
| Cơ sở bán lẻ | Địa điểm thực hiện hoạt động bán lẻ | Địa điểm thực hiện hoạt động bán lẻ. Máy bán hàng tự động và phương tiện bán hàng lưu động không phải là cơ sở bán lẻ |
| Cửa hàng tiện lợi | Xác định theo mặt hàng tiêu dùng nhanh | Diện tích bán hàng dưới 300 mét vuông, bán hàng tiêu dùng nhanh |
| Siêu thị mini và siêu thị | Siêu thị mini có diện tích dưới 500 mét vuông và thuộc loại hình siêu thị tổng hợp | Siêu thị mini có diện tích bán hàng không quá 500 mét vuông. Siêu thị có diện tích bán hàng trên 500 mét vuông |
| Trung tâm thương mại | Nhiều cơ sở bán lẻ, dịch vụ bố trí tập trung trong một hoặc một số công trình liền kề | Giữ như cũ. Trung tâm thương mại còn phải là công trình đã được cấp phép theo pháp luật về đầu tư, xây dựng |
| Tài liệu về địa điểm lập cơ sở bán lẻ | Bản ghi nhớ, thỏa thuận thuê hoặc tài liệu chứng minh quyền sử dụng địa điểm | Tài liệu chứng minh quyền sử dụng địa điểm, và tài liệu chứng minh địa điểm đáp ứng quy định về đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường |
Theo Nghị định 342, diện tích bán hàng là diện tích dùng để trưng bày, lưu trữ, bán lẻ hàng hóa và cho các hoạt động bổ trợ trực tiếp cho việc bán lẻ.
3. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp phép mà không lấy ý kiến Bộ Công Thương
Theo Nghị định 09/2018, Sở Công Thương cấp phép. Trước khi cấp Giấy phép lập cơ sở bán lẻ và Giấy phép kinh doanh cho các hoạt động khác ngoài bán lẻ hàng hóa thông thường, Sở Công Thương phải lấy ý kiến Bộ Công Thương. Từ ngày 01/7/2025, theo Nghị định 146/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thay Bộ Công Thương xem xét, chấp thuận các hồ sơ này.
Cách làm này nay được quy định ngay trong Nghị định 342. Quy định tương ứng của Nghị định 146/2025 bị bãi bỏ. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp, điều chỉnh, cấp lại và thu hồi cả hai loại giấy phép mà không lấy ý kiến Bộ Công Thương. Điểm mới là cơ quan cấp phép phải lấy ý kiến Bộ Công an và Bộ Quốc phòng về an ninh quốc gia trong ba trường hợp:
- nhà đầu tư thuộc nước, vùng lãnh thổ không có điều ước cam kết mở cửa thị trường với Việt Nam;
- nhà đầu tư nước ngoài chi phối doanh nghiệp chủ quản một nền tảng thương mại điện tử là nền tảng số lớn;
- nhà đầu tư xin giấy phép cho chuỗi cơ sở bán lẻ lớn, tức là từ 100 cơ sở có diện tích bán hàng dưới 500 mét vuông, từ 50 cơ sở có diện tích từ 500 đến dưới 3.000 mét vuông, hoặc từ 30 cơ sở có diện tích từ 3.000 mét vuông trở lên.
Ngưỡng chuỗi cơ sở bán lẻ áp dụng trong hai trường hợp:
- nhà đầu tư mua lại chuỗi cửa hàng đang hoạt động và xin giấy phép để các cửa hàng này tiếp tục hoạt động;
- nhà đầu tư đang sở hữu chuỗi đạt ngưỡng và xin lập thêm cơ sở bán lẻ mới.
Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trả lời trong 14 ngày làm việc. Nếu một trong hai Bộ không chấp thuận, cơ quan cấp phép từ chối cấp phép.
Việc lấy ý kiến cũng áp dụng cho các hoạt động không cần Giấy phép kinh doanh. Khi nhà đầu tư thuộc nước không có điều ước cam kết mở cửa thị trường đăng ký các hoạt động này, cơ quan đăng ký đầu tư hoặc đăng ký doanh nghiệp lấy ý kiến Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Theo Nghị định 09/2018, cơ quan đăng ký lấy ý kiến Bộ Công Thương. Từ ngày 01/7/2025, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã thay Bộ Công Thương cho ý kiến này, theo Nghị định 146/2025/NĐ-CP. Nghị định 342 giữ cách làm đó.
4. Điều kiện cấp Giấy phép kinh doanh được rút gọn
| Nội dung | Nghị định 09/2018 | Nghị định 342/2026 |
|---|---|---|
| Kế hoạch tài chính | Là điều kiện cấp phép. Hồ sơ phải có báo cáo tài chính đã kiểm toán và tài liệu chứng minh năng lực tài chính | Không còn là điều kiện cấp Giấy phép kinh doanh |
| Điều kiện tiếp cận thị trường của nhà đầu tư thuộc nước có điều ước | Đáp ứng điều kiện trong điều ước | Đáp ứng điều kiện trong điều ước mà nhà đầu tư lựa chọn, và duy trì điều kiện này trong suốt quá trình hoạt động |
| Tiêu chí đối với nhà đầu tư thuộc nước không có điều ước | Phù hợp với pháp luật chuyên ngành và mức độ cạnh tranh trong nước, khả năng tạo việc làm, mức đóng góp cho ngân sách | Phù hợp với pháp luật chuyên ngành và với mức độ cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước cùng lĩnh vực trong 01 năm tính đến ngày nộp hồ sơ |
| Thời hạn kinh doanh | 05 năm đối với nhà đầu tư thuộc nước không có điều ước, dịch vụ và hàng hóa chưa được cam kết | Tương ứng với thời hạn trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đối với nhà đầu tư thuộc nước có điều ước. 05 năm đối với các trường hợp còn lại |
| Dầu, mỡ bôi trơn | Doanh nghiệp sản xuất dầu, mỡ bôi trơn, hoặc sản xuất, phân phối máy móc dùng dầu, mỡ bôi trơn loại đặc thù | Áp dụng cho dầu, mỡ bôi trơn có nguồn gốc từ dầu mỏ. Doanh nghiệp phải có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho dự án sản xuất, hoặc đã được phép phân phối máy móc dùng các loại dầu, mỡ này |
| Gạo, đường, vật phẩm đã ghi hình, sách, báo và tạp chí | Bán lẻ tại siêu thị, siêu thị mini, cửa hàng tiện lợi của doanh nghiệp | Như cũ, và các cửa hàng này phải đã có Giấy phép lập cơ sở bán lẻ. Thời hạn kinh doanh các hàng hóa này trên giấy phép là 05 năm |
5. Hồ sơ gọn hơn và thời gian xử lý ngắn hơn
Doanh nghiệp nộp một bộ hồ sơ theo một trong các cách: trực tiếp, qua bưu chính, qua người được ủy quyền, hoặc trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Doanh nghiệp chỉ nộp bản sao giấy chứng nhận và tài liệu về thuế khi cơ quan cấp phép không khai thác được các thông tin này trên cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành. Văn bản của cơ quan thuế xác nhận doanh nghiệp không còn nợ thuế quá hạn phải được cấp không quá 06 tháng trước ngày nộp hồ sơ. Kế hoạch kinh doanh trong hồ sơ được lập cho 05 năm.
| Thủ tục theo Nghị định 342/2026 | Thời hạn giải quyết |
|---|---|
| Cấp Giấy phép kinh doanh | 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ đủ và hợp lệ. Nếu phải lấy ý kiến, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trả lời trong 14 ngày làm việc, sau đó cơ quan cấp phép cấp phép trong 03 ngày làm việc |
| Cấp Giấy phép lập cơ sở bán lẻ không qua kiểm tra nhu cầu kinh tế | 14 ngày làm việc. Cơ quan cấp phép chỉ lấy ý kiến Bộ Công an và Bộ Quốc phòng khi chuỗi cơ sở bán lẻ đạt ngưỡng |
| Điều chỉnh Giấy phép kinh doanh khi thay đổi tên, địa chỉ trụ sở, người đại diện theo pháp luật, hoặc chủ sở hữu thuộc nước có điều ước | 05 ngày làm việc. Theo Nghị định 09/2018, doanh nghiệp điều chỉnh các nội dung này theo trình tự như cấp mới |
Khi địa chỉ trụ sở chính hoặc địa chỉ cơ sở bán lẻ thay đổi do sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, doanh nghiệp tiếp tục dùng giấy phép đã cấp và không phải làm thủ tục điều chỉnh.
6. Kiểm tra nhu cầu kinh tế áp dụng cho ít nhà đầu tư hơn
Theo Nghị định 09/2018, cơ sở bán lẻ từ cơ sở thứ hai trở đi phải qua kiểm tra nhu cầu kinh tế. Cơ sở được miễn là cơ sở có diện tích dưới 500 mét vuông, nằm trong trung tâm thương mại và không phải cửa hàng tiện lợi hoặc siêu thị mini. Nghị định 09/2018 cũng cho áp dụng điều ước khi điều ước có quy định khác. Vì vậy, nhà đầu tư CPTPP từ ngày 14/01/2024 và nhà đầu tư EVFTA từ ngày 01/8/2025 đã không phải qua kiểm tra này, ngay cả trước khi Nghị định 342 có hiệu lực.
Theo Nghị định 342, chỉ nhà đầu tư thuộc nước chưa có điều ước với Việt Nam về việc bãi bỏ kiểm tra nhu cầu kinh tế mới phải qua thủ tục này. Ngay cả với các nhà đầu tư này, cơ sở bán lẻ được miễn kiểm tra khi đáp ứng đồng thời ba điều kiện: diện tích dưới 500 mét vuông; nằm trong trung tâm thương mại; không phải là cửa hàng tiện lợi, siêu thị mini hoặc siêu thị. So với Nghị định 09/2018, siêu thị được thêm vào nhóm không được miễn.
7. Giấy phép lập cơ sở bán lẻ có thời hạn theo hợp đồng thuê địa điểm
Theo Nghị định 342, Giấy phép lập cơ sở bán lẻ có thời hạn bằng thời hạn còn lại của dự án lập cơ sở bán lẻ hoặc thời hạn thuê địa điểm, tùy thời hạn nào ngắn hơn. Theo Nghị định 09/2018, thời hạn này tính theo dự án. Thời hạn chỉ tính theo tài liệu về địa điểm khi cơ sở bán lẻ không có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Doanh nghiệp nộp hồ sơ gia hạn giấy phép trong vòng 03 tháng trước ngày giấy phép hết hiệu lực.
Nếu hợp đồng thuê mặt bằng có thời hạn ngắn hơn thời hạn của dự án, giấy phép hết hạn cùng lúc với hợp đồng thuê. Vì vậy, doanh nghiệp cần theo dõi thời hạn thuê của từng cửa hàng để xin gia hạn giấy phép đúng hạn.
8. Báo cáo hai lần mỗi năm và thêm trường hợp thu hồi giấy phép
Báo cáo. Theo Nghị định 09/2018, doanh nghiệp báo cáo mỗi năm một lần, trước ngày 31 tháng 01. Theo Nghị định 342, doanh nghiệp báo cáo hai lần mỗi năm: trước ngày 15 tháng 01 cho kỳ báo cáo năm và trước ngày 15 tháng 7 cho sáu tháng đầu năm.
Tạm ngừng theo quyết định của cơ quan nhà nước. Nếu doanh nghiệp không duy trì được điều kiện đã được cấp phép, cơ quan cấp phép gửi thông báo tạm ngừng hoạt động mua bán hàng hóa. Doanh nghiệp có 12 tháng để khắc phục. Nếu doanh nghiệp không khắc phục được, cơ quan cấp phép chấm dứt hoạt động mua bán hàng hóa đó của doanh nghiệp.
Thu hồi giấy phép. Các trường hợp thu hồi theo quy định cũ vẫn được giữ, trong đó có hai trường hợp: doanh nghiệp ngừng hoạt động quá 12 tháng mà không báo cáo; doanh nghiệp không báo cáo định kỳ trong 24 tháng liên tiếp. Theo Nghị định 342, giấy phép còn bị thu hồi khi doanh nghiệp bị xử phạt vi phạm hành chính đến 03 lần trong 12 tháng do vi phạm nội dung của giấy phép. Doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép không được xin cấp lại trong 02 năm.
9. Mua lại doanh nghiệp bán lẻ và quy định chuyển tiếp
Khi nhà đầu tư nước ngoài mua lại một doanh nghiệp bán lẻ trong nước, doanh nghiệp đó nộp hồ sơ cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Theo Nghị định 09/2018, hồ sơ này được nộp cho Bộ Công Thương. Doanh nghiệp được tiếp tục bán lẻ tại các cửa hàng đang hoạt động trong tối đa 12 tháng, trong thời gian chờ giấy phép.
Giấy phép đã cấp trước ngày 18/10/2026 tiếp tục có hiệu lực. Hồ sơ đã nộp trước ngày này được giải quyết theo quy định cũ. Các nội dung này được phân tích trong bài Mua lại chuỗi bán lẻ và quy định chuyển tiếp theo Nghị định 342.
10. Những việc doanh nghiệp nên làm
- Rà soát các kênh bán hàng theo hình thức đại lý và xin Giấy phép kinh doanh cho quyền phân phối bán lẻ nếu có kênh bán cho người tiêu dùng.
- Xác định nhà đầu tư có thuộc trường hợp phải lấy ý kiến Bộ Công an và Bộ Quốc phòng hay không, dựa trên nước của nhà đầu tư, quy mô chuỗi cửa hàng và quy mô nền tảng thương mại điện tử.
- Đối chiếu thời hạn của từng Giấy phép lập cơ sở bán lẻ với thời hạn thuê địa điểm, và lập lịch xin gia hạn.
- Chuẩn bị tài liệu chứng minh địa điểm đáp ứng quy định về xây dựng, phòng cháy chữa cháy và môi trường trước khi nộp hồ sơ lập cơ sở bán lẻ mới.
- Thiết lập lịch báo cáo hai kỳ, trước ngày 15 tháng 01 và trước ngày 15 tháng 7 hằng năm.
- Theo dõi các quyết định xử phạt liên quan đến hoạt động mua bán hàng hóa, vì doanh nghiệp bị xử phạt ba lần trong 12 tháng có thể bị thu hồi giấy phép.
Đọc tiếp trong chuỗi bài Nghị định 342/2026 về mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI


