Bài viết so sánh công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần từ góc nhìn của nhà đầu tư nước ngoài, và giúp nhà đầu tư chọn người đại diện theo pháp luật phù hợp.
Lưu ý về bài viết
Loại hình doanh nghiệp quyết định cách nhà đầu tư kiểm soát công ty, rút vốn và gọi thêm vốn. Với nhà đầu tư nước ngoài, loại hình doanh nghiệp còn quyết định ai được miễn giấy phép lao động và ai có thể làm người đại diện theo pháp luật. Nhà đầu tư nên quyết định loại hình cùng lúc với cơ cấu sở hữu và người đại diện theo pháp luật, trước khi soạn điều lệ.
Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
1. Nhà đầu tư nước ngoài thường chọn một trong ba loại hình công ty
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có thể được tổ chức theo nhiều loại hình. Trên thực tế, nhà đầu tư nước ngoài thường chọn một trong ba loại hình: công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, và công ty cổ phần.
Công ty thuộc cả ba loại hình đều có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Trong cả ba loại hình, chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi số vốn đã góp hoặc cam kết góp.
Ba loại hình khác nhau ở bốn điểm: số người góp vốn, bộ máy quản trị, mức độ tự do chuyển nhượng phần vốn, và khả năng huy động vốn mới. Nhà đầu tư nên chọn loại hình theo kế hoạch của mình trong ba đến năm năm tới, không chỉ dựa trên cơ cấu sở hữu tại ngày thành lập.
2. Ba loại hình khác nhau ở bốn điểm cốt lõi
| Tiêu chí | Công ty TNHH một thành viên | Công ty TNHH hai thành viên trở lên | Công ty cổ phần |
|---|---|---|---|
| Số người góp vốn | Chủ sở hữu là một tổ chức hoặc một cá nhân | Từ 02 đến 50 thành viên | Tối thiểu 03 cổ đông, không giới hạn tối đa |
| Bộ máy quản trị | Chủ tịch công ty hoặc Hội đồng thành viên, cùng Giám đốc hoặc Tổng giám đốc | Hội đồng thành viên, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc | Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị từ 03 đến 11 thành viên, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, có hoặc không có Ban kiểm soát tùy mô hình |
| Chuyển nhượng phần vốn | Chủ sở hữu tự quyết định việc chuyển nhượng. Nếu chủ sở hữu chuyển một phần vốn cho người khác, công ty phải chuyển đổi loại hình | Thành viên muốn chuyển nhượng phải chào bán trước cho các thành viên còn lại theo tỷ lệ. Thành viên chỉ được bán cho người ngoài công ty nếu các thành viên còn lại không mua hết trong 30 ngày | Cổ phần được tự do chuyển nhượng, trừ hạn chế đối với cổ phần của cổ đông sáng lập trong 03 năm đầu và hạn chế do điều lệ quy định |
| Huy động vốn | Chủ sở hữu góp thêm vốn. Công ty được phát hành trái phiếu riêng lẻ, nhưng không được phát hành cổ phần | Thành viên góp thêm vốn, hoặc công ty nhận thành viên mới. Công ty được phát hành trái phiếu riêng lẻ, nhưng không được phát hành cổ phần | Công ty được phát hành cổ phần, trái phiếu và các loại chứng khoán khác |
2.1. Công ty TNHH một thành viên phù hợp khi chỉ có một nhà đầu tư
Nhà đầu tư thường chọn loại hình này khi công ty mẹ ở nước ngoài thành lập công ty con tại Việt Nam, hoặc khi một cá nhân nước ngoài đầu tư một mình. Chủ sở hữu tự quyết định các vấn đề quan trọng của công ty. Vì vậy, công ty không phải tổ chức họp để các thành viên hoặc cổ đông biểu quyết như ở hai loại hình còn lại. Nếu chủ sở hữu là tổ chức, công ty được chọn mô hình Chủ tịch công ty hoặc mô hình Hội đồng thành viên từ 03 đến 07 người do chủ sở hữu bổ nhiệm.
Công ty TNHH một thành viên chỉ có một chủ sở hữu. Khi chủ sở hữu chuyển nhượng hoặc tặng cho người khác một phần vốn điều lệ, hoặc khi công ty nhận thêm thành viên mới, công ty phải tổ chức quản lý theo loại hình tương ứng. Công ty phải đăng ký thay đổi trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày hoàn thành việc chuyển nhượng, tặng cho hoặc tiếp nhận thành viên mới.
2.2. Công ty TNHH hai thành viên trở lên phù hợp khi nhóm thành viên muốn kiểm soát việc chuyển nhượng
Loại hình này phù hợp với liên doanh giữa một nhà đầu tư nước ngoài và một đối tác Việt Nam, hoặc giữa vài nhà đầu tư quen biết nhau. Thành viên hiện hữu có quyền ưu tiên mua phần vốn được chuyển nhượng. Nhờ đó, nhóm thành viên sáng lập kiểm soát được việc người ngoài trở thành thành viên công ty.
Nghị quyết của Hội đồng thành viên được thông qua khi các thành viên tán thành sở hữu từ 65% tổng số vốn góp của các thành viên dự họp. Với việc sửa điều lệ, tổ chức lại, giải thể hoặc bán tài sản lớn, tỷ lệ này là 75%. Điều lệ công ty có thể quy định tỷ lệ khác.
Các tỷ lệ biểu quyết này quyết định bên nào có thể một mình thông qua nghị quyết. Giả định một liên doanh có hai bên, lần lượt sở hữu 70% và 30% vốn. Bên sở hữu 70% vốn có thể một mình thông qua các vấn đề thông thường. Tuy vậy, bên này không thể một mình sửa điều lệ hay giải thể công ty nếu bên sở hữu 30% vốn phản đối. Nếu muốn có quyền phủ quyết rộng hơn, bên thiểu số phải đàm phán và ghi quyền này vào điều lệ ngay từ đầu.
2.3. Công ty cổ phần phù hợp khi cần gọi vốn hoặc có nhiều nhà đầu tư
Trong ba loại hình, chỉ công ty cổ phần mới được phát hành cổ phần. Vì vậy, nhà đầu tư thường chọn loại hình này khi công ty có kế hoạch gọi vốn từ quỹ đầu tư, chia cổ phần cho người lao động hoặc niêm yết trên thị trường chứng khoán.
Đổi lại, bộ máy quản trị của công ty cổ phần phức tạp hơn. Công ty phải có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị và Giám đốc hoặc Tổng giám đốc. Công ty còn phải chọn một trong hai mô hình: mô hình thứ nhất có thêm Ban kiểm soát; mô hình thứ hai không có Ban kiểm soát nhưng có Ủy ban kiểm toán trực thuộc Hội đồng quản trị. Ở mô hình thứ nhất, công ty không bắt buộc có Ban kiểm soát nếu đáp ứng cả hai điều kiện: có dưới 11 cổ đông, và các cổ đông là tổ chức sở hữu dưới 50% tổng số cổ phần.
Cổ đông sáng lập phải cùng nhau đăng ký mua ít nhất 20% tổng số cổ phần phổ thông được quyền chào bán. Trong 03 năm kể từ ngày công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, cổ đông sáng lập chỉ được chuyển nhượng cổ phần phổ thông của mình cho người không phải là cổ đông sáng lập nếu được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận. Công ty cổ phần chưa niêm yết còn phải thông báo cho cơ quan đăng ký kinh doanh mỗi khi thông tin về cổ đông là nhà đầu tư nước ngoài thay đổi.
3. Loại hình doanh nghiệp quyết định ai được miễn giấy phép lao động
Nhà đầu tư cá nhân thường bỏ qua điểm này. Người lao động nước ngoài không thuộc diện cấp giấy phép lao động trong hai trường hợp:
- Người đó là chủ sở hữu hoặc thành viên của công ty trách nhiệm hữu hạn và có giá trị góp vốn từ 03 tỷ đồng trở lên.
- Người đó là Chủ tịch hoặc thành viên Hội đồng quản trị của công ty cổ phần và có giá trị góp vốn từ 03 tỷ đồng trở lên.
Với những người này, người sử dụng lao động chỉ cần thông báo cho cơ quan có thẩm quyền ít nhất 03 ngày làm việc trước ngày người đó bắt đầu làm việc. Hai diện miễn này và nghĩa vụ thông báo tiếp tục được áp dụng từ ngày 05/12/2026 theo Nghị định 393/2026/NĐ-CP.
Vì vậy, trong công ty cổ phần, một cổ đông góp nhiều vốn nhưng không phải là thành viên Hội đồng quản trị vẫn phải có giấy phép lao động nếu làm việc tại công ty.
Ví dụ giả định: ba nhà đầu tư nước ngoài mỗi người góp 4 tỷ đồng vào một công ty cổ phần, nhưng chỉ hai người là thành viên Hội đồng quản trị. Nếu muốn trực tiếp điều hành công ty, người thứ ba phải được cấp giấy phép lao động với tư cách nhà quản lý, hoặc phải được bầu vào Hội đồng quản trị. Nếu cùng ba người đó lập công ty TNHH hai thành viên trở lên, cả ba người đều thuộc diện miễn.
Mức vốn góp cũng quyết định loại thị thực và thời hạn thẻ tạm trú của nhà đầu tư cá nhân. Cách chọn mức vốn được phân tích trong bài Chọn mức vốn điều lệ cho công ty có vốn đầu tư nước ngoài.
4. Công ty phải luôn có ít nhất một người đại diện theo pháp luật cư trú tại Việt Nam
4.1. Ai có thể là người đại diện theo pháp luật
Công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có thể có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật. Điều lệ quy định số lượng, chức danh và phạm vi quyền của từng người. Người đại diện phải giữ một trong các chức danh sau:
- Công ty TNHH một thành viên: Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng thành viên, hoặc Giám đốc hay Tổng giám đốc.
- Công ty TNHH hai thành viên trở lên: Chủ tịch Hội đồng thành viên, hoặc Giám đốc hay Tổng giám đốc.
- Công ty cổ phần: Chủ tịch Hội đồng quản trị, hoặc Giám đốc hay Tổng giám đốc. Nếu công ty cổ phần có nhiều hơn một người đại diện, người giữ hai chức danh này đương nhiên là người đại diện theo pháp luật.
Khi công ty có nhiều người đại diện mà điều lệ không phân chia rõ quyền, mỗi người đại diện đều có đủ thẩm quyền đại diện cho công ty trước bên thứ ba. Tất cả người đại diện theo pháp luật cùng liên đới chịu trách nhiệm về thiệt hại gây ra cho công ty. Vì vậy, nếu công ty có hai người đại diện, điều lệ nên ghi rõ mỗi người được ký loại giao dịch nào.
4.2. Yêu cầu cư trú áp dụng liên tục, không chỉ khi thành lập
Doanh nghiệp phải bảo đảm luôn có ít nhất một người đại diện theo pháp luật cư trú tại Việt Nam. Nếu công ty chỉ có một người đại diện cư trú tại Việt Nam, người này phải ủy quyền bằng văn bản cho một cá nhân khác cư trú tại Việt Nam mỗi khi xuất cảnh. Người đại diện vẫn chịu trách nhiệm về việc người được ủy quyền thực hiện các quyền đã được ủy quyền. Nếu người đại diện duy nhất vắng mặt quá 30 ngày mà không ủy quyền, chủ sở hữu, Hội đồng thành viên hoặc Hội đồng quản trị phải cử người khác làm người đại diện.
Để đáp ứng yêu cầu này, công ty có vốn đầu tư nước ngoài cần chuẩn bị hai việc:
- Nếu người đại diện là người nước ngoài, người đó cần có giấy phép lao động hoặc thuộc diện miễn, và có giấy tờ cư trú phù hợp.
- Nếu tổng giám đốc là người đại diện và thường xuyên đi công tác nước ngoài, công ty nên có sẵn mẫu văn bản ủy quyền và một người nhận ủy quyền cố định tại Việt Nam. Như vậy, công ty không phải soạn văn bản mới cho mỗi chuyến đi.
5. Thông tin chủ sở hữu hưởng lợi được kê khai ngay trong hồ sơ thành lập
Hồ sơ đăng ký công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần phải có danh sách chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp, nếu có. Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp cũng có mục thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi. Chủ sở hữu hưởng lợi là cá nhân sở hữu thực tế vốn điều lệ hoặc có quyền chi phối doanh nghiệp. Vì vậy, khi thành lập công ty con của một tập đoàn, nhà đầu tư phải rà soát qua từng tầng công ty mẹ để xác định cá nhân sở hữu hoặc chi phối cuối cùng.
Việc rà soát này thường mất nhiều thời gian hơn việc soạn điều lệ, nhất là khi công ty mẹ là quỹ đầu tư. Nhà đầu tư nên gửi yêu cầu cung cấp thông tin cho công ty mẹ ngay khi bắt đầu chuẩn bị hồ sơ. Tiêu chí xác định và cách tính sở hữu gián tiếp được trình bày trong bài Chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp: ba tiêu chí xác định.
6. Quy trình chọn loại hình và người đại diện gồm sáu bước
- Xác định số nhà đầu tư ở ngày thành lập và số nhà đầu tư dự kiến trong ba đến năm năm tới, kể cả kế hoạch gọi vốn hoặc chia cổ phần cho người lao động.
- Xác định ai sẽ trực tiếp làm việc tại Việt Nam, mức vốn góp của từng người, và từ đó xác định ai được miễn giấy phép lao động theo từng loại hình.
- Chọn loại hình doanh nghiệp: công ty TNHH một thành viên khi chỉ có một nhà đầu tư; công ty TNHH hai thành viên trở lên khi một nhóm nhỏ muốn kiểm soát việc chuyển nhượng; công ty cổ phần khi công ty cần gọi vốn.
- Chọn người đại diện theo pháp luật, bảo đảm luôn có ít nhất một người cư trú tại Việt Nam, và quyết định có cần người đại diện thứ hai hay không.
- Lập sơ đồ sở hữu đến cá nhân cuối cùng để kê khai chủ sở hữu hưởng lợi.
- Soạn điều lệ, trong đó ghi rõ tỷ lệ biểu quyết, quyền phủ quyết của bên thiểu số, phân quyền giữa những người đại diện và cơ chế ủy quyền khi người đại diện xuất cảnh.
7. Hồ sơ đăng ký doanh nghiệp gồm các giấy tờ chính sau
- Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp, có thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi.
- Điều lệ công ty.
- Danh sách thành viên đối với công ty TNHH hai thành viên trở lên; danh sách cổ đông sáng lập và danh sách cổ đông là nhà đầu tư nước ngoài đối với công ty cổ phần; danh sách chủ sở hữu hưởng lợi, nếu có.
- Bản sao giấy tờ pháp lý của cá nhân là thành viên, cổ đông, người đại diện theo pháp luật; bản sao giấy tờ pháp lý của tổ chức là thành viên, cổ đông, kèm văn bản cử người đại diện theo ủy quyền.
- Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nếu nhà đầu tư nước ngoài đã có giấy chứng nhận này.
Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp phải được chứng nhận trước khi sử dụng tại Việt Nam. Nếu nước cấp là thành viên Công ước Apostille và Công ước có hiệu lực giữa nước đó và Việt Nam, giấy tờ chỉ cần chứng nhận Apostille. Trong các trường hợp khác, giấy tờ phải được hợp pháp hóa lãnh sự, trừ khi được miễn theo điều ước quốc tế. Giấy tờ cũng phải được dịch sang tiếng Việt. Nhà đầu tư nên tính thời gian làm các thủ tục này tại nước mình vào kế hoạch chung.
8. Những việc cần tránh khi chọn loại hình doanh nghiệp và người đại diện
- Chọn công ty cổ phần chỉ vì cho rằng loại hình này có quy mô lớn hơn. Khi đó, nhà đầu tư phải tìm đủ ba cổ đông và vận hành Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, dù công ty không có kế hoạch gọi vốn.
- Để cổ đông góp vốn lớn đứng ngoài Hội đồng quản trị, mà không biết rằng người đó phải có giấy phép lao động khi làm việc tại công ty.
- Chỉ có một người đại diện là người nước ngoài thường xuyên ở nước ngoài, và không có người nhận ủy quyền tại Việt Nam. Khi người này vắng mặt, công ty không có người ký giấy tờ.
- Dùng điều lệ mẫu cho liên doanh: điều lệ không ghi quyền phủ quyết của bên thiểu số và không có cơ chế xử lý bế tắc khi hai bên không thống nhất.
- Không chuyển đổi loại hình khi công ty TNHH một thành viên nhận thêm nhà đầu tư thứ hai, dẫn đến việc đăng ký thay đổi quá thời hạn luật định.
- Kê khai chủ sở hữu hưởng lợi theo danh sách cổ đông trên giấy mà không rà soát qua các tầng công ty mẹ.
9. Việc nhà đầu tư nên làm
- Lập kế hoạch sở hữu cho ba đến năm năm, rồi chọn loại hình phù hợp với kế hoạch đó.
- Kiểm tra diện miễn giấy phép lao động của từng người sẽ làm việc tại Việt Nam theo loại hình đã chọn.
- Bố trí ít nhất một người đại diện theo pháp luật thực sự cư trú tại Việt Nam, và chuẩn bị sẵn mẫu ủy quyền khi người này xuất cảnh.
- Đàm phán và ghi vào điều lệ các tỷ lệ biểu quyết, quyền phủ quyết và cơ chế chuyển nhượng trước khi nộp hồ sơ.
- Gửi sớm yêu cầu cung cấp thông tin chủ sở hữu hưởng lợi cho công ty mẹ hoặc quỹ đầu tư.
- Chuẩn bị giấy tờ có chứng nhận Apostille hoặc hợp pháp hóa lãnh sự song song với việc soạn điều lệ.
Đọc tiếp trong chuỗi bài Đăng ký đầu tư và thành lập doanh nghiệp
- Bài trước: Hồ sơ xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư
- Bài tiếp theo: 90 ngày đầu sau khi có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp: lịch việc cần làm
- Liên quan: Thành lập doanh nghiệp trước hay xin giấy đầu tư trước
- Liên quan: Đưa nhân sự nước ngoài vào làm việc: lộ trình theo vai trò
- Toàn bộ chuỗi 10 bài: Bốn hình thức đầu tư vào Việt Nam của nhà đầu tư nước ngoài


