Nhà đầu tư nước ngoài thường hỏi nên thành lập công ty trước hay xin giấy đầu tư trước. Bài viết so sánh hai cách làm và gợi ý khi nào nhà đầu tư nên chọn cách nào.

Lưu ý về bài viết

Nhà đầu tư nước ngoài được chọn thành lập doanh nghiệp trước rồi xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư sau, hoặc làm theo trình tự ngược lại. Lộ trình thành lập trước giúp nhà đầu tư có pháp nhân sớm. Tuy vậy, doanh nghiệp chưa được thực hiện dự án và chưa được bổ sung ngành nghề khác cho đến khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Doanh nghiệp cũng phải hoàn tất thủ tục cấp giấy này trong 12 tháng. Nhà đầu tư nên chọn lộ trình theo mức độ chắc chắn của dự án, không chỉ theo việc lộ trình nào nhanh hơn trên giấy tờ.

Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

1. Hai lộ trình có cùng kết quả cuối cùng nhưng khác nhau về thứ tự thủ tục và rủi ro

Kết quả cuối cùng của cả hai lộ trình là một tổ chức kinh tế có vốn nước ngoài, có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho dự án. Hai lộ trình khác nhau ở hai điểm: thứ tự cấp hai giấy chứng nhận, và thời điểm nhà đầu tư biết chắc dự án được chấp nhận.

Tiêu chíXin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trướcThành lập doanh nghiệp trước
Bước 1Nhà đầu tư nước ngoài nộp hồ sơ dự án tại cơ quan đăng ký đầu tưNhà đầu tư nước ngoài đăng ký doanh nghiệp tại cơ quan đăng ký kinh doanh, kèm cam kết đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường
Bước 2Nhà đầu tư đăng ký doanh nghiệp để thực hiện dự ánDoanh nghiệp nộp hồ sơ xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trong 12 tháng
Thời điểm có pháp nhânSau khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tưKhoảng 03 ngày làm việc sau khi nộp hồ sơ hợp lệ
Thời điểm được thực hiện dự ánTừ khi có đủ hai giấyChỉ sau khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư
Bổ sung ngành nghề khácĐược, sau khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tưChỉ sau khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư
Rủi ro chínhNhà đầu tư phải chờ lâu hơn mới có pháp nhân để bắt đầu kinh doanhCông ty đã được thành lập nhưng dự án không được chấp nhận. Hoặc sau 12 tháng, công ty vẫn chưa có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư

2. Lộ trình xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước giúp nhà đầu tư chắc chắn hơn về pháp lý

Theo lộ trình này, nhà đầu tư nước ngoài đứng tên trên hồ sơ dự án với tư cách cá nhân hoặc tổ chức ở nước ngoài. Cơ quan đăng ký đầu tư đánh giá ngành nghề, điều kiện tiếp cận thị trường, địa điểm, quy hoạch và năng lực tài chính. Với dự án không thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, thời hạn cấp giấy là 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ.

Sau khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhà đầu tư đăng ký thành lập doanh nghiệp. Kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, doanh nghiệp trở thành nhà đầu tư thực hiện dự án theo nội dung giấy đã cấp.

Ưu điểm lớn nhất là nhà đầu tư chỉ phát sinh chi phí thành lập, thuê văn phòng và tuyển người khi đã biết chắc dự án được chấp nhận. Nhược điểm là trong thời gian chờ, nhà đầu tư chưa có pháp nhân tại Việt Nam để ký hợp đồng thuê, mở tài khoản hay tuyển dụng.

3. Lộ trình thành lập doanh nghiệp trước giúp nhà đầu tư có pháp nhân sớm, nhưng kèm ba ràng buộc

Theo lộ trình này, nhà đầu tư nước ngoài đăng ký doanh nghiệp như một nhà đầu tư thông thường. Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp phải có nội dung cam kết đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Ngay khi có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, công ty đã có tư cách pháp nhân. Lộ trình này có ba ràng buộc:

  1. Doanh nghiệp chưa được thực hiện dự án đầu tư cho đến khi hoàn thành thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
  2. Doanh nghiệp chưa được bổ sung ngành nghề kinh doanh khác ngoài ngành đã đăng ký cho đến khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
  3. Doanh nghiệp phải hoàn thành thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trong 12 tháng kể từ ngày thành lập. Giấy này được cấp cho dự án phù hợp với ngành nghề của doanh nghiệp.

Vốn điều lệ của doanh nghiệp không nhất thiết bằng vốn đầu tư của dự án. Doanh nghiệp góp vốn và huy động các nguồn vốn khác theo tiến độ ghi trong Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Dù vậy, nhà đầu tư vẫn phải cân đối hai thời hạn: 90 ngày để góp đủ vốn điều lệ theo pháp luật doanh nghiệp, và 12 tháng để có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Nhà đầu tư cũng nên trao đổi trước với ngân hàng về cách doanh nghiệp nhận vốn góp khi chưa có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

Pháp luật chưa quy định cụ thể hệ quả khi doanh nghiệp đã thành lập quá 12 tháng mà chưa có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Nhà đầu tư nên coi 12 tháng là thời hạn bắt buộc và lập kế hoạch để nộp hồ sơ trong vài tháng đầu, không đợi gần hết hạn.

3.1. Khi dự án đã triển khai, hồ sơ dùng báo cáo thay cho đề xuất dự án

Có trường hợp dự án đã triển khai hoạt động khi doanh nghiệp đề nghị cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Khi đó, doanh nghiệp nộp báo cáo tình hình thực hiện dự án, từ khi triển khai đến khi đề nghị cấp giấy, thay cho đề xuất dự án. Quy định này không có nghĩa là doanh nghiệp thành lập trước được thực hiện dự án khi chưa có giấy. Quy định chỉ hướng dẫn cách lập hồ sơ cho dự án đã có hoạt động.

4. Mỗi lộ trình phù hợp với một loại dự án

Tình huốngLộ trình nên cân nhắcLý do
Ngành nghề nằm ngoài danh mục hạn chế tiếp cận thị trường, địa điểm đã chắc chắnThành lập trướcRủi ro bị từ chối thấp. Khi có pháp nhân sớm, doanh nghiệp ký được hợp đồng thuê và tuyển dụng ngay
Ngành tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoàiXin giấy trướcCơ quan đăng ký đầu tư đánh giá điều kiện trước khi nhà đầu tư bỏ chi phí thành lập
Dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc cần đất do Nhà nước giao, cho thuêXin giấy trướcThời gian chấp thuận chủ trương và làm thủ tục đất khó dự đoán, và có thể kéo dài quá 12 tháng
Dự án trong khu công nghiệp theo thủ tục đầu tư đặc biệtXin giấy trướcBan quản lý khu cấp giấy trong 15 ngày làm việc, nên lợi thế thời gian của lộ trình thành lập trước không đáng kể
Nhà đầu tư cần pháp nhân gấp để ký hợp đồng với khách hàng hoặc đối tácThành lập trước, kèm kế hoạch nộp hồ sơ đầu tư ngayDoanh nghiệp có pháp nhân sớm. Tuy vậy, hợp đồng phải được soạn sao cho doanh nghiệp không triển khai dự án trước khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư

4.1. Ví dụ giả định: công ty phần mềm và công ty logistics

Giả định nhà đầu tư Singapore lập công ty phát triển phần mềm tại Thành phố Hồ Chí Minh, thuê văn phòng trong tòa nhà thương mại. Ngành này không thuộc danh mục hạn chế tiếp cận thị trường và không cần đất. Trong trường hợp này, lộ trình thành lập trước là hợp lý. Công ty có pháp nhân sau vài ngày, ký hợp đồng thuê, mở tài khoản và nộp hồ sơ dự án ngay sau đó.

Giả định khác: nhà đầu tư Hàn Quốc muốn kinh doanh dịch vụ logistics kèm kho bãi. Logistics thuộc mục B của danh mục hạn chế tiếp cận thị trường, và một số phân ngành có yêu cầu về tỷ lệ sở hữu hoặc hình thức đầu tư. Trong trường hợp này, lộ trình xin giấy trước ít rủi ro hơn. Nếu nhà đầu tư không đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường, cơ quan đăng ký đầu tư từ chối hồ sơ trước khi công ty được thành lập. Nhà đầu tư tránh được trường hợp đã thành lập công ty nhưng công ty không được thực hiện dự án.

5. Sau khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, hai lộ trình có cùng hệ quả pháp lý

Khi đã có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, doanh nghiệp được điều chỉnh nội dung đăng ký doanh nghiệp, kể cả bổ sung ngành nghề, mà không nhất thiết phải có dự án đầu tư mới. Ngành bổ sung vẫn phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp cũng được lập chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh mà không cần dự án mới.

Cách phân biệt thay đổi nào chỉ cần đăng ký doanh nghiệp và thay đổi nào phải điều chỉnh dự án được phân tích trong bài Thay đổi ngành nghề, vốn hoặc dự án đầu tư: phân biệt bốn nhóm thủ tục.

Khi doanh nghiệp có trên 50% vốn nước ngoài góp vốn vào công ty khác, thực hiện dự án khác hoặc ký hợp đồng BCC, doanh nghiệp đó vẫn phải làm thủ tục như nhà đầu tư nước ngoài. Quy định này áp dụng như nhau cho cả hai lộ trình.

6. Quy trình chọn lộ trình gồm năm bước

  1. Xác định ngành nghề có thuộc danh mục hạn chế tiếp cận thị trường hay không.
  2. Xác định dự án có thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, có cần đất do Nhà nước giao, cho thuê hay không.
  3. Đánh giá nhu cầu pháp nhân sớm: hợp đồng nào cần ký trước, nhân sự nào cần tuyển trước.
  4. Nếu chọn thành lập trước, lập lịch nộp hồ sơ dự án và lịch góp vốn ngay khi có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
  5. Nếu chọn xin giấy trước, chuẩn bị song song hồ sơ đăng ký doanh nghiệp để nộp ngay sau khi có giấy.

7. Những việc cần tránh liên quan đến trình tự thủ tục

  • Coi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp là giấy phép kinh doanh đầy đủ. Theo lộ trình thành lập trước, doanh nghiệp chưa được thực hiện dự án cho đến khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
  • Đăng ký ít ngành lúc đầu với dự định bổ sung dần. Doanh nghiệp thành lập trước không được bổ sung ngành khác trước khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
  • Để quá thời hạn 12 tháng. Doanh nghiệp thường nộp hồ sơ đầu tư muộn vì chậm thuê địa điểm, chậm hợp pháp hóa lãnh sự hoặc chứng nhận Apostille cho giấy tờ nước ngoài, hoặc thay đổi kế hoạch kinh doanh.
  • Ký hợp đồng cung cấp dịch vụ trước khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Hợp đồng nên có điều khoản điều kiện tiên quyết, tức là doanh nghiệp chỉ phải thực hiện hợp đồng sau khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

8. Việc nhà đầu tư nên làm

  1. Chọn lộ trình sau khi rà soát ngành nghề và địa điểm, không chọn theo thói quen.
  2. Nếu thành lập trước, ghi đúng và đủ cam kết tiếp cận thị trường trong giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp.
  3. Đăng ký ngành nghề đúng với dự án dự kiến, vì doanh nghiệp chưa bổ sung được ngành trước khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
  4. Chuẩn bị hồ sơ dự án song song với hồ sơ thành lập để nộp sớm nhất có thể.
  5. Đưa vào hợp đồng thuê và hợp đồng với khách hàng điều kiện liên quan đến việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

Đọc tiếp trong chuỗi bài Đăng ký đầu tư và thành lập doanh nghiệp