Bài viết giúp doanh nghiệp FDI xác định những giấy phép còn phải có trước khi mở cửa kinh doanh, từ giấy phép mua bán hàng hóa đến phòng cháy và môi trường.

Lưu ý về bài viết

Khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhà đầu tư được thực hiện dự án trong ngành đã đăng ký. Với ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, doanh nghiệp chỉ được bắt đầu kinh doanh khi đã đáp ứng đủ điều kiện và đã có giấy phép con, nếu ngành đó yêu cầu. Doanh nghiệp phải duy trì các điều kiện này trong suốt quá trình hoạt động. Việc một ngành nghề được ghi trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp không có nghĩa là doanh nghiệp đã được phép hoạt động trong ngành đó.

Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

1. Nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng hai nhóm điều kiện khác nhau

Nhiều nhà đầu tư cho rằng khi đã có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư thì mọi điều kiện đã được cơ quan nhà nước kiểm tra. Thực tế, nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng hai nhóm điều kiện khác nhau về mục đích, đối tượng áp dụng và thời điểm kiểm tra.

Tiêu chíĐiều kiện tiếp cận thị trườngĐiều kiện đầu tư kinh doanh
Áp dụng choNhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn nước ngoài thuộc diện áp dụng như nhà đầu tư nước ngoàiMọi nhà đầu tư, trong nước và nước ngoài
Câu hỏi đặt raNhà đầu tư nước ngoài có được vào ngành này không, được sở hữu tỷ lệ bao nhiêu và theo hình thức nàoDoanh nghiệp có đủ năng lực, cơ sở vật chất, nhân sự để hoạt động an toàn trong ngành này không
Danh mục23 ngành chưa được tiếp cận thị trường và 62 ngành tiếp cận có điều kiện142 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đang áp dụng
Thời điểm kiểm traKhi cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, khi góp vốn, mua cổ phần, hoặc khi bổ sung ngành nghềKhi xin giấy phép, chứng nhận chuyên ngành, hoặc khi cơ quan quản lý hậu kiểm
Văn bản thể hiệnNội dung dự án trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tưGiấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ, văn bản xác nhận, hoặc việc tự đáp ứng yêu cầu

Hai nhóm điều kiện này độc lập với nhau. Một ngành có thể không hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài nhưng vẫn là ngành kinh doanh có điều kiện. Ví dụ, cơ sở dịch vụ ăn uống phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm. Ngược lại, có ngành không cần giấy phép con nhưng lại bị hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài.

Danh mục 142 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện áp dụng đến hết ngày 28/02/2027. Từ ngày 01/3/2027, danh mục gồm 137 ngành theo Luật số 24/2026/QH16. Nếu dự định bắt đầu hoạt động sau mốc này, doanh nghiệp nên kiểm tra ngành của mình theo danh mục mới.

2. Điều kiện đầu tư kinh doanh có năm hình thức

Điều kiện đầu tư kinh doanh được áp dụng dưới một trong năm hình thức sau:

  • giấy phép;
  • giấy chứng nhận;
  • chứng chỉ;
  • văn bản xác nhận, chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền;
  • các yêu cầu khác mà doanh nghiệp phải tự đáp ứng, không cần văn bản xác nhận.

Doanh nghiệp dễ bỏ qua hình thức cuối cùng. Có những ngành được quản lý theo phương thức hậu kiểm, tức là cơ quan quản lý chỉ kiểm tra sau khi doanh nghiệp đã hoạt động. Với các ngành này, doanh nghiệp không phải xin giấy tờ nào. Tuy vậy, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đủ yêu cầu ngay từ ngày bắt đầu kinh doanh, và phải chứng minh được khi cơ quan quản lý kiểm tra.

Điều kiện đầu tư kinh doanh chỉ được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghị định của Chính phủ và điều ước quốc tế. Bộ, cơ quan ngang bộ, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp không được tự đặt thêm điều kiện. Khi một cơ quan yêu cầu một giấy tờ hoặc một tiêu chuẩn không có trong các văn bản kể trên, doanh nghiệp có cơ sở đề nghị cơ quan đó nêu rõ căn cứ.

3. Doanh nghiệp chỉ được kinh doanh sau khi đã đáp ứng đủ điều kiện

Nhà đầu tư được quyền kinh doanh ngành, nghề có điều kiện kể từ khi đáp ứng đủ điều kiện theo quy định. Nhà đầu tư cũng phải bảo đảm đáp ứng các điều kiện đó trong quá trình hoạt động. Nguyên tắc này có ba hệ quả thực tế:

  • Doanh nghiệp không được bán hàng, nhận khách hoặc ký hợp đồng cung cấp dịch vụ trong ngành có điều kiện trong lúc chờ giấy phép.
  • Doanh nghiệp phải duy trì điều kiện sau khi đã có giấy phép. Khi thay nhân sự có chứng chỉ, chuyển địa điểm hoặc giảm vốn ký quỹ, doanh nghiệp phải kiểm tra lại điều kiện tương ứng.
  • Khi doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện, cơ quan đăng ký kinh doanh có thể yêu cầu tạm ngừng kinh doanh ngành đó. Nếu vẫn tiếp tục kinh doanh sau khi đã có yêu cầu tạm ngừng, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 40 đến 50 triệu đồng. Doanh nghiệp còn có thể bị xử lý theo pháp luật chuyên ngành.

4. Hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp có vốn nước ngoài cần giấy phép riêng

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện quyền phân phối bán lẻ, bán buôn và một số hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa phải có Giấy phép kinh doanh do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp. Mỗi cơ sở bán lẻ cần Giấy phép lập cơ sở bán lẻ riêng. Từ cơ sở thứ hai trở đi, một số nhà đầu tư phải qua thủ tục kiểm tra nhu cầu kinh tế, tức là cơ quan cấp phép đánh giá nhu cầu thị trường tại khu vực trước khi cho mở thêm cơ sở.

Quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu, quyền phân phối bán buôn và quyền phân phối bán lẻ là bốn quyền khác nhau. Doanh nghiệp có quyền nhập khẩu không đương nhiên được tổ chức hệ thống phân phối. Chín nhóm hoạt động phải có Giấy phép kinh doanh, thời hạn giải quyết và các trường hợp phải lấy ý kiến về an ninh được trình bày trong bài Hoạt động thương mại và bán lẻ của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

5. Phòng cháy và môi trường là điều kiện gắn với địa điểm

Ngoài giấy phép theo ngành, nhiều dự án phải đáp ứng điều kiện gắn với nhà xưởng, cửa hàng hoặc văn phòng. Hai nhóm điều kiện thường gặp là phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ môi trường. Nhà đầu tư phải tuân thủ pháp luật về phòng cháy và chữa cháy, môi trường, xây dựng và lao động trong suốt quá trình triển khai dự án.

5.1. Phòng cháy, chữa cháy

Với công trình thuộc danh mục phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy, thiết kế phải được thẩm định trước khi thi công. Trước khi đưa công trình vào sử dụng, chủ đầu tư phải được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra kết quả nghiệm thu. Cơ sở thuộc danh mục quản lý về phòng cháy, như nhà xưởng, kho, trung tâm thương mại, nhà hàng có quy mô lớn, phải có hồ sơ quản lý, phương án chữa cháy và thực hiện chế độ kiểm tra theo quy định.

Doanh nghiệp thuê mặt bằng cần lưu ý một rủi ro riêng. Nếu tòa nhà hoặc nhà xưởng chưa được nghiệm thu về phòng cháy, doanh nghiệp thuê có thể không được đưa cơ sở vào hoạt động, dù đã có đủ giấy phép theo ngành. Trước khi ký hợp đồng thuê, doanh nghiệp nên yêu cầu bên cho thuê cung cấp văn bản nghiệm thu. Hợp đồng thuê cũng nên ghi rõ nghĩa vụ của bên cho thuê nếu công trình không đáp ứng yêu cầu về phòng cháy.

5.2. Bảo vệ môi trường

Tùy loại hình, quy mô và mức độ phát sinh chất thải, dự án có thể phải đánh giá tác động môi trường trước khi triển khai, có giấy phép môi trường trước khi vận hành, hoặc đăng ký môi trường với cơ quan có thẩm quyền. Với dự án sản xuất có nước thải, khí thải, nhà đầu tư nên kiểm tra yêu cầu về môi trường càng sớm càng tốt, vì kết quả đánh giá tác động môi trường có thể ảnh hưởng đến thiết kế nhà xưởng và tiến độ đã cam kết trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

6. Một số ngành thường gặp và loại giấy phép con tương ứng

Hoạt độngGiấy phép hoặc điều kiện thường cầnLưu ý
Bán buôn, bán lẻ hàng hóaGiấy phép kinh doanh; Giấy phép lập cơ sở bán lẻMỗi cơ sở bán lẻ cần một giấy phép riêng
Nhà hàng, dịch vụ ăn uốngĐiều kiện an toàn thực phẩm của cơ sởNên kiểm tra cùng lúc với điều kiện phòng cháy của mặt bằng
Sản xuất có phát sinh chất thảiĐánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trườngẢnh hưởng đến thiết kế và tiến độ dự án
Giáo dục, đào tạoQuyết định cho phép thành lập và cho phép hoạt động giáo dụcCó yêu cầu riêng về vốn, cơ sở vật chất và chương trình
Dịch vụ lữ hành quốc tếGiấy phép kinh doanh dịch vụ lữ hànhCó yêu cầu riêng về ký quỹ
Dịch vụ việc làmGiấy phép hoạt động dịch vụ việc làmCó yêu cầu riêng về vốn hoặc ký quỹ

Bảng trên chỉ nêu các trường hợp thường gặp. Điều kiện cụ thể, mức vốn, mức ký quỹ và cơ quan cấp phép thay đổi theo từng thời kỳ. Vì vậy, doanh nghiệp phải kiểm tra các yếu tố này cho đúng hoạt động dự định, tại thời điểm lập hồ sơ.

7. Quy trình xác định và xin giấy phép con gồm sáu bước

  1. Mô tả chính xác hoạt động dự định: bán cho ai, bán gì, cung cấp dịch vụ ở đâu, có sản xuất hay không.
  2. Đối chiếu hoạt động với danh mục ngành tiếp cận thị trường có điều kiện và danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đang áp dụng.
  3. Xác định hình thức điều kiện của từng ngành: giấy phép phải xin trước, hay yêu cầu tự đáp ứng theo phương thức hậu kiểm.
  4. Trước khi ký hợp đồng thuê dài hạn, kiểm tra các điều kiện gắn với địa điểm như phòng cháy, môi trường, xây dựng.
  5. Lập lịch xin giấy phép song song với việc hoàn thiện mặt bằng và tuyển nhân sự có chứng chỉ, vì nhiều hồ sơ cần nộp kèm hợp đồng thuê và danh sách nhân sự.
  6. Chỉ bắt đầu kinh doanh khi mọi giấy phép và điều kiện của hoạt động đó đã hoàn tất. Giao một người theo dõi việc duy trì điều kiện.

8. Hồ sơ xin giấy phép con thường có các giấy tờ sau

  • Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
  • Văn bản chứng minh quyền sử dụng địa điểm, như hợp đồng thuê và giấy tờ pháp lý của bên cho thuê.
  • Văn bản nghiệm thu phòng cháy và chữa cháy của công trình, nếu thuộc diện.
  • Hồ sơ môi trường của dự án, nếu thuộc diện.
  • Danh sách và chứng chỉ của nhân sự chủ chốt theo yêu cầu của ngành.
  • Xác nhận ký quỹ hoặc chứng minh vốn, nếu ngành có yêu cầu.
  • Báo cáo tài chính hoặc giải trình năng lực tài chính, nếu cơ quan cấp phép yêu cầu.

9. Những việc cần tránh liên quan đến giấy phép con và điều kiện kinh doanh

  • Cho rằng ngành nghề ghi trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp là đủ để bắt đầu kinh doanh.
  • Khai trương cửa hàng hoặc nhận khách trong lúc giấy phép con đang được xem xét.
  • Ký hợp đồng thuê dài hạn trước khi kiểm tra nghiệm thu phòng cháy của công trình.
  • Nhập khẩu hàng để bán lẻ khi doanh nghiệp mới chỉ có quyền nhập khẩu.
  • Bỏ qua các ngành hậu kiểm vì không phải xin giấy tờ, rồi không chứng minh được điều kiện khi bị kiểm tra.
  • Không cập nhật điều kiện sau khi thay nhân sự có chứng chỉ hoặc chuyển địa điểm.

10. Việc nhà đầu tư nên làm

  • Lập danh sách giấy phép cần có cho dự án ngay từ giai đoạn xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, gồm cả giấy phép theo ngành và điều kiện gắn với địa điểm.
  • Kiểm tra nghiệm thu phòng cháy và hồ sơ môi trường của mặt bằng trước khi ký hợp đồng thuê.
  • Đưa tiến độ xin giấy phép con vào kế hoạch khai trương, và không khai trương trước khi có giấy phép con.
  • Khi cơ quan đề nghị bổ sung giấy tờ không có trong văn bản quy phạm pháp luật, yêu cầu cơ quan đó nêu căn cứ.
  • Kiểm tra lại ngành của mình theo danh mục ngành, nghề có điều kiện áp dụng từ ngày 01/3/2027.
  • Giao một người theo dõi thời hạn giấy phép và việc duy trì điều kiện kinh doanh.

Đọc tiếp trong chuỗi bài Đăng ký đầu tư và thành lập doanh nghiệp