Doanh nghiệp phải chứng minh được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu khi có tranh chấp. Bài viết giúp doanh nghiệp thiết kế cách lấy sự đồng ý trên website, ứng dụng, cuộc gọi và giấy tờ để lưu được bằng chứng.

Lưu ý về bài viết

Sự đồng ý chỉ có hiệu lực khi đáp ứng ba điều kiện: chủ thể dữ liệu tự nguyện đồng ý; chủ thể dữ liệu biết rõ nội dung mình đồng ý; sự đồng ý được thể hiện bằng một phương thức kiểm chứng được. Doanh nghiệp phải lưu sự đồng ý và chịu trách nhiệm chứng minh khi có tranh chấp. Nếu doanh nghiệp chỉ có một ô đánh dấu mà không lưu thời điểm và nội dung đồng ý, bằng chứng đó thường không đủ.

Nội dung mang tính thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

1. Một sự đồng ý hợp lệ phải đạt sáu tiêu chí

Doanh nghiệp có thể kiểm tra từng biểu mẫu, màn hình hay kịch bản cuộc gọi bằng sáu câu hỏi:

  1. Chủ thể dữ liệu có được biết đủ thông tin không? Thông tin này gồm loại dữ liệu, mục đích xử lý, tên bên kiểm soát hoặc bên kiểm soát và xử lý, quyền và nghĩa vụ của chủ thể dữ liệu.
  2. Sự đồng ý có được tách theo từng mục đích không? Mua hàng, nhận tin khuyến mại và chia sẻ cho đối tác là ba mục đích khác nhau.
  3. Sự đồng ý có bị gắn với điều kiện không? Doanh nghiệp không được đặt điều kiện rằng chủ thể dữ liệu phải đồng ý với mục đích khác ngoài nội dung thỏa thuận thì mới được sử dụng dịch vụ.
  4. Chủ thể dữ liệu có phải chủ động thể hiện sự đồng ý không? Sự im lặng hoặc không phản hồi không phải là sự đồng ý. Doanh nghiệp không được thiết lập mặc định đồng ý.
  5. Lựa chọn đồng ý và không đồng ý có rõ ràng như nhau không? Pháp luật cấm doanh nghiệp đưa ra chỉ dẫn không rõ ràng hoặc gây hiểu lầm giữa đồng ý và không đồng ý.
  6. Doanh nghiệp có kiểm chứng được ai đã đồng ý, vào lúc nào và với nội dung gì không?

Khi xử lý dữ liệu nhạy cảm, doanh nghiệp phải đáp ứng thêm tiêu chí thứ bảy: thông báo cho chủ thể dữ liệu biết đó là dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Trong một số lĩnh vực, nội dung thông báo phải có thêm các thông tin riêng. Chẳng hạn, tổ chức tài chính, ngân hàng phải nêu rõ hoạt động chấm điểm tín dụng, nguồn thu thập dữ liệu, thời gian lưu trữ và cách rút lại sự đồng ý. Doanh nghiệp dùng dữ liệu để quảng cáo phải cho khách hàng biết rõ nội dung, phương thức, hình thức và tần suất giới thiệu sản phẩm.

2. Pháp luật chấp nhận năm phương thức thể hiện sự đồng ý

Dù dùng phương thức nào, doanh nghiệp cũng phải kiểm chứng được ba yếu tố: ai đã đồng ý, đồng ý vào thời điểm nào, và đồng ý với nội dung gì. Pháp luật nêu các phương thức sau:

Phương thứcBằng chứng cần lưu
Văn bản giấyBản có chữ ký, ngày ký, và phiên bản nội dung thông báo kèm theo
Cuộc gọi ghi âmFile ghi âm có phần đọc nội dung và câu trả lời đồng ý, cùng thông tin số gọi đến và thời điểm
Cú pháp tin nhắnNhật ký tin nhắn gồm số điện thoại, nội dung cú pháp, thời điểm và nội dung tin mời đồng ý đã gửi
Thư điện tử, trang web, nền tảng, ứng dụng có thiết lập kỹ thuật xin sự đồng ýBản ghi gồm định danh tài khoản hoặc thiết bị, thời điểm, các lựa chọn đã chọn và phiên bản văn bản hiển thị
Phương thức khác có thể in, sao chép, kể cả dạng điện tử hoặc định dạng kiểm chứng đượcTùy phương thức, nhưng phải chứng minh được cả ba yếu tố

3. Bốn tình huống lấy sự đồng ý trong thực tế

Một trang thương mại điện tử dùng mã phân tích và mã quảng cáo theo hành vi. Biểu ngữ hiện tại có một nút lớn "Đồng ý" và một đường dẫn nhỏ "Tùy chỉnh". Các mã theo dõi chạy ngay khi trang được tải.

Kết luận: cách làm này không đáp ứng yêu cầu. Dữ liệu theo dõi hành vi trên không gian mạng là dữ liệu nhạy cảm. Doanh nghiệp chỉ được thu thập dữ liệu qua theo dõi trang web để quảng cáo theo hành vi khi người dùng đồng ý. Doanh nghiệp nên làm bốn việc: chặn mã theo dõi cho đến khi người dùng đồng ý; đặt nút "Từ chối" ngang hàng với nút "Đồng ý"; cho người dùng chọn riêng từng nhóm mục đích; lưu bản ghi lựa chọn kèm phiên bản biểu ngữ.

3.2. Ứng dụng: quyền truy cập của hệ điều hành chưa phải là sự đồng ý theo luật

Một ứng dụng giao đồ ăn xin quyền truy cập vị trí qua hộp thoại của hệ điều hành. Doanh nghiệp coi việc người dùng bấm "Cho phép" là đã đồng ý cho mọi mục đích dùng dữ liệu vị trí, kể cả gợi ý quảng cáo.

Kết luận: hộp thoại của hệ điều hành chỉ cho phép ứng dụng đọc vị trí. Hộp thoại này không nêu mục đích, bên kiểm soát hay quyền của chủ thể dữ liệu. Vị trí xác định qua dịch vụ định vị là dữ liệu nhạy cảm. Ứng dụng nên có màn hình xin sự đồng ý riêng. Màn hình này nêu rõ dữ liệu vị trí được dùng để giao hàng và, nếu có, để quảng cáo. Người dùng được chọn riêng cho từng mục đích và được thông báo rằng đây là dữ liệu nhạy cảm.

3.3. Cuộc gọi: kịch bản phải đọc đủ thông tin trước khi hỏi đồng ý

Một công ty bảo hiểm gọi cho khách hàng tiềm năng và hỏi "Anh, chị có đồng ý để bên em tư vấn không?". Cuộc gọi được ghi âm.

Kết luận: câu hỏi này chưa cho khách hàng biết loại dữ liệu, mục đích xử lý và tên bên kiểm soát. Kịch bản nên có một đoạn ngắn nêu rõ các nội dung đó và cách rút lại sự đồng ý. Sau đó, nhân viên mới hỏi đồng ý cho từng mục đích. Thông tin sức khỏe là dữ liệu nhạy cảm. Nếu nhân viên hỏi về sức khỏe để tư vấn bảo hiểm, nhân viên phải thông báo cho khách hàng rằng đây là dữ liệu nhạy cảm. Công ty phải lưu file ghi âm cùng mã khách hàng để có thể truy xuất khi cần.

3.4. Giấy tờ: một chữ ký không thay được nhiều ô đồng ý riêng

Một phòng tập thể hình dùng mẫu đăng ký hội viên có một chữ ký cuối trang, dưới dòng chữ nhỏ "Tôi đồng ý cho phòng tập sử dụng thông tin cho mục đích kinh doanh và chia sẻ với đối tác".

Kết luận: sự đồng ý gộp này không đáp ứng yêu cầu đồng ý theo từng mục đích. Phòng tập nên tách mẫu thành các ô riêng, không đánh dấu sẵn, cho từng mục đích: nhận tin khuyến mại và chia sẻ với đối tác cụ thể. Phòng tập không cần sự đồng ý riêng để thực hiện hợp đồng hội viên. Với các mục đích còn lại, phòng tập cần sự đồng ý. Phòng tập phải lưu bản giấy hoặc bản quét để chứng minh.

4. Doanh nghiệp phải lưu sự đồng ý và chịu trách nhiệm chứng minh

Bên kiểm soát, cũng như bên kiểm soát và xử lý, phải lưu trữ sự đồng ý. Khi có tranh chấp, trách nhiệm chứng minh sự đồng ý thuộc về các bên này. Một hồ sơ đồng ý đủ để chứng minh nên có:

  • Định danh của chủ thể dữ liệu, hoặc của tài khoản, thiết bị, số điện thoại.
  • Thời điểm đồng ý.
  • Nội dung được đồng ý, gồm phiên bản văn bản thông báo tại thời điểm đó.
  • Kênh và phương thức đồng ý.
  • Lịch sử thay đổi, gồm thời điểm rút lại sự đồng ý nếu có.

Mỗi lần thay đổi nội dung thông báo hoặc thêm mục đích mới, doanh nghiệp nên lưu phiên bản mới và xin sự đồng ý cho phần mới. Nếu doanh nghiệp đã lấy sự đồng ý hợp lệ theo quy định cũ trước ngày 01/01/2026, doanh nghiệp được tiếp tục dùng sự đồng ý đó cho hoạt động xử lý đang thực hiện mà không phải xin lại. Với mục đích mới phát sinh sau đó, doanh nghiệp cần xin sự đồng ý mới.

5. Yêu cầu rút lại sự đồng ý phải được thực hiện trong thời hạn luật định

Chủ thể dữ liệu có quyền rút lại sự đồng ý bằng văn bản, kể cả dạng điện tử hoặc định dạng kiểm chứng được. Khi nhận yêu cầu đúng thủ tục, doanh nghiệp phải:

  • Phản hồi trong 02 ngày làm việc và cho chủ thể dữ liệu biết thủ tục ngừng xử lý.
  • Ngừng xử lý trong 15 ngày. Thời hạn này là 20 ngày nếu doanh nghiệp phải yêu cầu bên xử lý, bên thứ ba cùng ngừng xử lý.
  • Nếu cần gia hạn, chỉ gia hạn một lần và không quá 15 ngày. Doanh nghiệp phải thông báo lý do gia hạn và chứng minh việc gia hạn là cần thiết, hợp lý.

Việc rút lại sự đồng ý không ảnh hưởng đến hoạt động xử lý đã thực hiện trước đó. Quyền rút lại cũng không áp dụng cho hoạt động thuộc trường hợp không cần sự đồng ý. Doanh nghiệp nên đặt nút hủy đăng ký trong mỗi tin quảng cáo và mục quản lý sự đồng ý trong tài khoản người dùng, để việc rút lại không khó hơn việc đồng ý.

Theo GDPR, việc rút lại sự đồng ý phải dễ như việc đồng ý. Pháp luật Việt Nam không có quy định so sánh trực tiếp như vậy. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân tạo điều kiện thuận lợi và không được gây khó khăn, cản trở chủ thể dữ liệu thực hiện quyền của mình, trong đó có quyền rút lại sự đồng ý. Vì vậy, doanh nghiệp nên bảo đảm việc rút lại không khó hơn việc đồng ý.

6. Phán quyết Planet49: ô chọn sẵn không tạo ra sự đồng ý hợp lệ

Trong vụ Planet49 (C-673/17, phán quyết ngày 01/10/2019), Tòa án Công lý Liên minh châu Âu xem xét một trò chơi trúng thưởng trực tuyến có ô đánh dấu sẵn cho phép đặt cookie. Tòa án đưa ra hai kết luận:

  • Ô chọn sẵn, tức ô mà người dùng phải tự bỏ chọn nếu không muốn đồng ý, không tạo ra sự đồng ý hợp lệ. Kết luận này áp dụng bất kể dữ liệu thu qua cookie có phải là dữ liệu cá nhân hay không.
  • Người dùng phải được cung cấp thông tin về thời gian cookie hoạt động và về việc bên thứ ba có thể truy cập cookie hay không.

Tòa án áp dụng quy định của Liên minh châu Âu về quyền riêng tư trong thông tin điện tử, cùng với GDPR.

Vấn đềViệt NamLiên minh châu Âu
Ô chọn sẵn, mặc định đồng ýBị cấmKhông hợp lệ, theo Planet49 và GDPR
Im lặng, không phản hồiKhông phải là sự đồng ýKhông phải là sự đồng ý
Đồng ý theo mục đíchPhải thể hiện cho từng mục đíchPhải cụ thể; khi có nhiều mục đích, phải có sự đồng ý cho từng mục đích
Quy định riêng về cookieKhông có quy định riêng; việc theo dõi để quảng cáo theo hành vi cần sự đồng ý và dữ liệu hành vi là dữ liệu nhạy cảmCó quy định riêng về lưu và truy cập thông tin trên thiết bị người dùng, áp dụng cho cả thông tin không phải dữ liệu cá nhân
Phương thức thể hiệnPháp luật nêu cụ thể các phương thức kiểm chứng đượcKhông giới hạn phương thức, nhưng phải là hành vi khẳng định rõ ràng
Trách nhiệm chứng minhThuộc về bên kiểm soát, bên kiểm soát và xử lýThuộc về bên kiểm soát

Kết luận trong vụ Planet49 phù hợp với quy định cấm mặc định đồng ý tại Việt Nam. Doanh nghiệp đang dùng giải pháp quản lý cookie theo chuẩn châu Âu có thể tiếp tục dùng giải pháp đó. Tuy vậy, doanh nghiệp cần bổ sung thông báo về dữ liệu nhạy cảm. Doanh nghiệp cũng cần bảo đảm lưu được bản ghi đồng ý theo yêu cầu kiểm chứng của pháp luật Việt Nam.

7. Những việc cần tránh khi lấy sự đồng ý

  • Gộp mọi mục đích vào một ô đồng ý trong điều khoản sử dụng.
  • Đánh dấu sẵn ô nhận tin khuyến mại hoặc chạy mã theo dõi trước khi người dùng chọn.
  • Chỉ lưu kết quả "có" hoặc "không" mà không lưu thời điểm và phiên bản nội dung.
  • Làm cho việc rút lại sự đồng ý khó hơn việc đồng ý, chẳng hạn chỉ nhận yêu cầu tại quầy.

8. Những việc doanh nghiệp nên làm

  • Liệt kê mọi điểm thu thập dữ liệu: biểu mẫu web, màn hình ứng dụng, kịch bản cuộc gọi, mẫu giấy.
  • Viết lại nội dung xin đồng ý theo sáu tiêu chí, tách theo từng mục đích, và thêm thông báo khi có dữ liệu nhạy cảm.
  • Bỏ mọi ô chọn sẵn và chặn mã theo dõi cho đến khi người dùng đồng ý.
  • Thiết lập kho lưu sự đồng ý có định danh, thời điểm, phiên bản nội dung và lịch sử thay đổi.
  • Xây dựng quy trình xử lý yêu cầu rút lại sự đồng ý, với thời hạn nội bộ ngắn hơn thời hạn luật định. Quy trình này gồm cả bước chuyển yêu cầu cho bên xử lý.
  • Rà soát sự đồng ý đã lấy trước năm 2026 để xác định sự đồng ý nào còn được dùng tiếp, và cho mục đích nào.

Đọc tiếp trong chuỗi bài Bảo vệ dữ liệu cá nhân